ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਬਤਾਉਣ ਲਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ—ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਬਣੀ। ਫਿਰ, ਆਪੋ-ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਭਰੇ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਸੂਰ (ਬੋਰ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਲਿਆਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਨਾਸ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਆਪ-ਪ੍ਰਗਟ ਹਨ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੋਂ ਮਰੀਚੀ ਜਨਮੇ, ਤੇ ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਕਸ਼ਯਪ। ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਵਿਵਸਵਾਨ, ਤੇ ਵਿਵਸਵਾਨ ਤੋਂ ਮਨੁ। ਮਨੁ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਾ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਸੀ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਾ ਸਨ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਕુકਸ਼ੀ ਸਨ; ਕુકਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵਿੱਕੁਕਸ਼ੀ ਜਨਮੇ। ਵਿੱਕੁਕਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਣਾ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰ ਸਨ; ਬਾਣਾ ਤੋਂ ਅਨਰਣਯਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਵਿਖਿਆਤ ਸਨ। ਅਨਰਣਯਾ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਮੀਂਹ ਪਈ, ਨਾ ਅਕਾਲ ਆਇਆ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਚੋਰ ਸੀ। ਅਨਰਣਯਾ ਤੋਂ ਪృਥੁ ਜਨਮੇ, ਤੇ ਪృਥੁ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਚਾਈ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧੁੰਦੁਮਾਰਾ, ਤੇ ਧੁੰਦੁਮਾਰਾ ਤੋਂ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਮਾਂਧਾਤ੍ਰ, ਤੇ ਮਾਂਧਾਤ੍ਰ ਤੋਂ ਸੁਸੰਧਿ। ਸੁਸੰਧਿ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਧਰੁਵਸੰਧਿ ਤੇ ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ। ਧਰੁਵਸੰਧਿ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅਸੀਤ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈਹਯ, ਤਾਲਜੰਘ ਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀਬਿੰਦੂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਅਸੀਤ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਨਿਕਾਲੇ ਗਏ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁੱਖ ਤੇ ਧਿਆਨ-ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ, ਦੋਹਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਸਨ। ਇੱਕ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਰਭ-ਨਾਸਕ ਔਸ਼ਧੀ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਰਗਵ ਰਿਸ਼ੀ ਚਯਵਨ, ਜੋ ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਾਲਿੰਦੀ ਗਈ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੇਖ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, “ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਧਰਮਵਾਨ, ਵਿਖਿਆਤ, ਵੰਸ਼-ਸਥਾਪਕ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹੋਵੇਗਾ।” ਕਾਲਿੰਦੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਿਆ ਤੇ ਘਰ ਆ ਕੇ, ਕੌਲ-ਨੈਣ ਤੇ ਕੰਵਲ-ਕੋਸਾ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਸਹ-ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਔਸ਼ਧੀ ਦਿੱਤੀ; ਉਸ ਔਸ਼ਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸਾਗਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਸਾਗਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਖੋਦਿਆ; ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਉਤਸਵ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤੇਜ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਰਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸਮੰਜਾ ਸਨ; ਉਹ ਜਿੰਦਾ ਹੀ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸ਼ੂਰ ਸਨ, ਉਹ ਅਸਮੰਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ; ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਤੋਂ ਦਿਲੀਪ, ਤੇ ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਭਗੀਰਥ। ਭਗੀਰਥ ਤੋਂ ਕਕੁਤਸਥ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਘੁ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਹੋਏ। ਰਘੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਉਹ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦਾ, ਜਾਂ ਸੌਦਾਸਾ, ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਣਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਾ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੰਖਣਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਸ਼ੂਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਗਨੀਵਰਨ, ਤੇ ਅਗਨੀਵਰਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੀਘਰਗਾ। ਸ਼ੀਘਰਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੁ, ਮਰੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼ਰੁਕ; ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼ਰੁਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਬਰੀਸ਼, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੁਸ਼, ਜੋ ਸਚ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ; ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਭਾਗਾ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ। ਨਾਭਾਗਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਅਜ ਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤ; ਤੇ ਅਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ। ਤੁਸੀਂ, ਰਾਮ, ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲੋ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੋ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਜੀਵਤ ਹੋਵੇ, ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤ ਨੂੰ ਨ ਤੋੜੋ; ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ ਰਾਜ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇੱਕ-ਸੌ-ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਵੈਦਿਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦਾ, ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਜ-ਪੁਜਾਰੀ ਸੀ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਹਨ—ਗੁਰੂ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ! ਪਿਤਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੁਰੂ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਗੁਰੂ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਵੀ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ, ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟੇਗਾ। ਇਹ ਸਭ ਸਭਾ, ਇਹ ਸਭ ਸਮੂਹ, ਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ), ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ। ਵਧੀਆ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਮਾਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨ ਅਣਸੁਣੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਰਾਜ-ਧਰਮ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ।