ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਮ ਨੇ ਕੁਝ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚ, ਧਰਮ, ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣਾ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਕ-ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਆਗਲੇ ਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੌਕਸ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਧਰਮ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਰਾਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੱਤ ਗਲਤ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚਲ ਪਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਚੋਰ, ਤਿਵੇਂ ਨਾਸਤਿਕ; ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਵੀ ਚੋਰੀ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਸਤਿਕ ਹੈ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਰਾਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਆਗਲੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਕਈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਅਹਿੰਸਕ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ—ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਨਰਮ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ; ਪਰ, ਰਾਮ, ਮੈਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 109ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਅਗਲੇ ਸਰਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਜਾਬਾਲੀ ਵੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜਨ ਲਈ ਐਸਾ ਬੋਲਿਆ। ਹੁਣ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।” ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, “ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਬਣੀ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸੂਰ (ਵਰਾਹ) ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਅਨਾਦੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਈ।” “ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਮਰੀਚੀ ਜਨਮਿਆ, ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਕਸ਼ਯਪ। ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਵਿਵਸਵਾਨ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਤੋਂ ਮਨੁ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ; ਮਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਸੀ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ ਸੀ।” “ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਕੁਕਸ਼ੀ ਸੀ; ਕੁਕਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸ਼ੂਰੀਲ ਪੁੱਤਰ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ। ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਣਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ; ਬਾਣਾ ਤੋਂ ਅਨਰਣਯ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।” “ਅਨਰਣਯ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵਿਅਸਮ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਨਾ ਅਕਾਲ, ਨਾ ਕੋਈ ਚੋਰ ਸੀ। ਅਨਰਣਯ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਥੁ ਜਨਮਿਆ, ਪ੍ਰਿਥੁ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਚ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧੁੰਧੁਮਾਰਾ ਸੀ; ਧੁੰਧੁਮਾਰਾ ਤੋਂ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਂਧਾਤਾ ਸੀ; ਮਾਂਧਾਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੁਸੰਧੀ। ਸੁਸੰਧੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਧ੍ਰੁਵਸੰਧੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ; ਧ੍ਰੁਵਸੰਧੀ ਤੋਂ ਭਰਤ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।” “ਭਰਤ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਸੀਤਾ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੇਹੇ, ਤਾਲ-ਜੰਘ ਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀਬਿੰਦੂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਅਸੀਤਾ ਨੇ ਸਭ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ‘ਤੇ, ਇਕ ਤਪस्वੀ ਵਾਂਗ, ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਦੋਹਾਂ ਗਰਭਵਤੀ। ਇੱਕ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਰਭਨਾਸ਼ੀ ਦਵਾਈ ਦਿੱਤੀ।” “ਭਾਰਗਵ ਰਿਸ਼ੀ ਚਯਵਨ, ਜੋ ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਾਲਿੰਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ: ‘ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਧਰਮੀ, ਗੁਣਵਾਨ, ਵੰਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।’” “ਉਹ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਘਰ ਆਈ ਤੇ ਲੋਟਸ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਲੋਟਸ-ਕੁਡੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਸਹ-ਪਤਨੀ ਨੇ, ਵਿਰੋਧੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਦਵਾਈ ਦਿੱਤੀ; ਦਵਾਈ ਸਮੇਤ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ—ਉਹ ਸਾਗਰ ਹੋਇਆ।” “ਸਾਗਰ ਨਾਂਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਖੋਦਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਯਜਨਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਗਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਸਮੰਜਾ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ, ਜੀਵਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਬੁਰਾ ਕਰਤੱਬ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਅਸਮੰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ; ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪ, ਤੇ ਦਿਲੀਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਗੀਰਥ।” “ਭਗੀਰਥ ਤੋਂ ਕਕੁਤਸਥਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਕੁਤਸਥਾ ਵੰਸ਼ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ; ਕਕੁਤਸਥਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਘੁ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਬਣਿਆ। ਰਘੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਉਹ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ, ਸੌਦਾਸਾ ਨਾਂਕ ਹੈ। ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ।” “ਸ਼ੰਖਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ; ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਗਨਿਵਰਨ, ਤੇ ਅਗਨਿਵਰਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੀਘਰਗਾ। ਸ਼ੀਘਰਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੁ, ਮਰੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼ਰੁਕ; ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼ਰੁਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਬਰੀਸ਼, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੁਸ਼, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ; ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਭਾਗ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮੀ ਸੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਤਕਰਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ।