ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਭਿਕਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅੰਦਰੋਂ ਅਧਮ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉੱਚਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਜਾਪਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹਧਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਫਿਰੇ, ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਚਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਦਰਸ਼ ਬਣ ਕੇ ਰਹੇ—ਇਹ ਸਭ ਧੋਖਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਆਵਰਨ ਹੇਠ ਅਧਰਮ ਕਰਾਂ, ਚੰਗਿਆਈ ਛੱਡ ਦਿਆਂ ਤੇ ਸੱਚੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਭਰਮ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਸਮਝੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਚਰਨ ਦੱਸਾਂ? ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂ? ਜੇ ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਸਦਾ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਓਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਸੱਚ ਤੇ ਦਇਆ ਸਦਾ-ਕਾਇਮ ਧਰਮ ਹਨ। ਰਾਜ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਹੀ ਅਡਿੱਠਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਸੱਪ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਓਵੇਂ ਹੀ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਚ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਦਾ ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਦਾਨ, ਯਜ, ਹੋਮ, ਤੇ ਤਪ—all Vedas ਵਿਚ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸੱਚ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕਿਉਂ ਨਾ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂ? ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਦਾ ਬੰਧਨ ਪਾ ਲਿਆ। ਨਾ ਤਾਂ ਲਾਲਚ, ਨਾ ਮੋਹ, ਨਾ ਅਗਿਆਨਤਾ ਜਾਂ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚ ਦਾ ਪੁਲ ਨਹੀਂ ਟੋੜਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਚਾਰਯ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਝੂਠਾ ਤੇ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਭੀ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਦੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹੀ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਹੈ। ਜੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਾੜੇ, ਨਿਰਦਈ, ਲਾਲਚੀ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਪਾਪ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਾੜਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਜਾਂ ਜੀਭ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ। ਧਰਤੀ, ਯਸ਼, ਮਹਿਲਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸੱਚ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਦਾ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਉੱਚਕੁਲ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਵੀ ਅਣਉਚਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਯੋਗ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਚਾਰਯ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਣੀ ਕੈਕਈ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਨਾ ਪ੍ਰਵੰਜਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਕਰਨਾ ਤੇ ਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅੱਗ, ਵਾਯੂ ਤੇ ਸੋਮ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਭੋਗੀ ਹਨ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਸੌ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰਕੇ ਵੀ ਸਵਰਗ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਉੱਤੇਜਿਤ ਹੋਏ ਤੇ ਉਹਦੇ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ। ਸੱਚ, ਧਰਮ, ਸ਼ੌਰਯ, ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣਾ, ਤੇ ਦੋਜਾਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਸਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ ਕੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਿੰਦਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਮਾੜੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਲ ਹੈ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੋਰ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਸਤਿਕ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਿਆਂ ਨੇ, ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਦਾਨ ਤੇ ਯਜਨ ਆਦਿ ਚੰਗੇ ਹਨ। ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਹਨ, ਅਹਿੰਸਕ ਹਨ, ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹਨ—ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਚਾਈ, ਭਰੋਸੇ ਤੇ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਆਖ ਰਿਹਾ। ਨਾ ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਹਾਂ, ਨਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਦੇ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਦੇ ਨਾਸਤਿਕ। ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ; ਪਰ, ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜਣ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 109ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, 'ਜਾਬਾਲੀ ਵੀ ਜਗਤ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜਨ ਲਈ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ।' ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਬਣੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਪੋ-ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਭਰੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲੈ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਤੇ ਆਪ-ਉਤਪੰਨ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ, ਪੂਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।