ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਬਾਲੀ ਨੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਸਨ, ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਬੋਲ ਆਖੇ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ। ਜਾਬਾਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਘਵ, ਵਧੀਆ! ਪਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਸਤੋਵਾਂਲੇ ਮਨ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਹੈ। ਸੋਚ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੈ? ਕੀ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਕੋਲ ਕੀ ਹੈ? ਹਰ ਜੀਵ ਇਕੱਲਾ ਜੰਮਦਾ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ‘ਮਾਂ’ ਤੇ ‘ਪਿਤਾ’ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਗਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਥੋਂ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਤੇ ਘਰ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰਾਉ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਾਅ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਹ ਦੁਖਦਾਇਕ ਤੇ ਔਖਾ ਰਸਤਾ ਨਾ ਅਪਣਾ। ਤੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਸੁਖੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਾਵੇਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਯੋਧਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਚੋਟੀ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ, ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਤੂੰ ਨਹੀਂ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ। ਪਿਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਫੈਦ ਤੇ ਲਾਲ ਰਸ, ਜੋ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਮੰਜਿਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਇਹੀ ਮਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਸੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਲੋਕ ਧਨ ਤੇ ਕਰਤਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਅਸ਼ਟਕਾ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਦੇਖ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਭੋਜਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਖਾਧਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲਈ ਵੀ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਤਾ ਸੱਚਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਦਾਨ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਲਈ ਹਨ—‘ਯਜ, ਦਾਨ ਦੇ, ਦীক্ষਾ ਲੈ, ਤਪ ਕਰ, ਤਿਆਗ ਕਰ।’ ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਇਹੀ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਟਿਕਾ ਕਿ ‘ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ’, ਜੋ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਓਸੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾ, ਤੇ ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਇਹ ਸਮਝ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਭਰਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ੧੦੮ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਜਾਬਾਲੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਖਦਾਰ ਸਨ, ਡੂੰਘੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਸਮਝ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਇੱਛਾ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਜੋ ਬੋਲਿਆ, ਉਹ ਧਰਮ ਵਰਗਾ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਭਲਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਣਨੀਆਂ ਹੈ, ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਚਰਿੱਤਰ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਵੀਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਪਵਿੱਤਰ। ਜੇ ਕੋਈ ਨੀਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉੱਚਾ ਜਾਪੇ, ਜਾਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਪੇ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਜਾਪੇ, ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਚੰਗਾ ਜਾਪੇ—ਜੇ ਮੈਂ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਭੇਸ ਹੇਠ ਅਧਰਮ ਅਪਣਾਵਾਂ, ਚੰਗਿਆਈ ਛੱਡ ਦਿਆਂ, ਤੇ ਸਹੀ ਚਲਣ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭੁਲਾਵਾ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਕੋਈ ਚਤੁਰ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਦਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲੰਕ ਮੰਨ ਲਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਚਲਣ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਿਖਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੁਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ? ਜੇ ਮੈਂ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਇੱਛਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਜਾ ਦਾ ਰਸਤਾ। ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਸੱਚ ਤੇ ਦਇਆ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਡਿਊਟੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਰਾਜ ਸੱਚ ’ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਸੱਚ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਧੂਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਸੱਪ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰਦੇ ਹਨ; ਧਰਮ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਹੀ ਸੁਰਗ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਚ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਦਾ ਸੱਚ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਦਾਨ, ਯਜ, ਹੋਮ ਤੇ ਤਪ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਹੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਮੰਨੂੰ? ਜਦ ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੱਚ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹਾਂ। ਨਾ ਤਾਂ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਮੋਹ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਅਗਿਆਨਤਾ ਜਾਂ ਹਨੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਦਾ ਪੁਲ ਨਹੀਂ ਤੋੜਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਦੇਵਤਾ, ਨਾ ਪਿਤਰ, ਕਿਸੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਛਲ-ਕਪਟ ਵਾਲੇ ਤੇ ਚੰਚਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਧਰਮ, ਇਹ ਸੱਚ, ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹੀ ਭਾਰ ਝੱਲਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਖ਼ਸਤਰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਨੀਚ, ਕਠੋਰ, ਲਾਲਚੀ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੰਦਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਜਾਂ ਜੀਭ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਜਾਬਾਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਡੋਲ ਧਰਮ ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਮਝਾਈ।