ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸਭ ਮਹਾਨ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾਯੋਗ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਮੁਨਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਲ ਪਰਤ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰੌਣਕਦਾਰ ਸੈਨਾਵਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੀ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਸ੍ਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਆਦਰ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਣ ਸਮੇਤ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਯਜਨਾ ਦੇ ਪੂਰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਬੀਤ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਚੈਤ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਧਿਪਤਿ ਅਦਿਤੀ ਹੈ, ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪੰਜ ਗ੍ਰਹਿ ਉੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੁਰੁ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੋਵੇਂ ਕਰਕ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਤੇ ਸਨ— ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਾਨਯੋਗ ਪ੍ਰਭੂ ਉਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਦੇ ਅਰਧ ਅੰਸ਼, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸ਼ਵੀ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ, ਲਾਲ ਹੋਠਾਂ ਅਤੇ ਡੰਘ ਵਾਂਗ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਕੌਸਲਿਆ ਆਪਣੇ ਇਸ ਅਤੁੱਲ ਤਜ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਇਉਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਦਿਤੀ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਭੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਸ਼ੌਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਭਰਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੂੰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ—ਦੋਵੇਂ ਹੀਰੋ, ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਰਧ ਅੰਸ਼ ਵਾਲੇ। ਭਰਤ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਮੀਨ ਲਗਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ; ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਕਰਕਟ ਲਗਨ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਏ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਇਹ ਚਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਮੇ, ਹਰੇਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਜੁੜਵਾ ਤਾਰਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੰਧਰਵ ਮਿੱਠਾ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਦਿਵ੍ਯ ਢੋਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਮਹਲਾਂ, ਜੋ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਗਾਇਕਾਂ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਅਤੇ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਗਿਆਰਾਂ ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ’ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ, ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ, ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਦਾਨ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਜਨਮ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਝੰਡੇ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਵਯੰਭੂ ਵਰਗਾ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ; ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਵੀਰ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ। ਸਭ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਤੀਜੀ ਰਾਮ ਸੱਚ ਤੇ ਸ਼ੌਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਹ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਸੀ; ਲਕਸ਼ਮਣ, ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਡਲਾ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤਿ ਰੱਖਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰਾਮ ਨੂੰ ਭੀ ਸਰੀਰਕ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਮ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਅਤੇ ਰਾਮ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਵੀ ਸੋਹਣਾ ਭੋਜਨ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਸੀ; ਜਦ ਵੀ ਰਾਘਵ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿੱਛੇ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ। ਭਰਤ ਲਈ, ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ। ਇਉਂ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਦ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਸਭ ਨਿਮਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਤੇਜਸ਼ਵੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ ਆਨੰਦ ਮਨਾਇਆ; ਉਹ ਚਾਰੋ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਧੀਆ ਨਰ, ਵੇਦ ਪਾਠ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸੋਚਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਸਨ, ਆਏ; ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: "ਗਾਧੀ ਪੁੱਤਰ ਕੌਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤੁਰੰਤ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦਿਉ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਨੌਕਰ ਚੰਨੀ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵੱਲ ਦੌੜੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਸੁਚਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਉਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਲ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।