ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਭਾਰਤ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਦਸਰਥ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੀ ਕੈਕਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈਂ। ਭਰਾ, ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਨਾਨਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਸੀ ਦਾਜ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਤੇਰੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਂ ਨੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰਾਜੇ ਕੋਲੋਂ ਦੋ ਵਰ ਮੰਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਮੰਗਿਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਵੇਂ ਵਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਸੱਚ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਸੁੰਨ-ਸਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਡੇ ਸੱਚੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪੂਰਾ ਕਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਭਾਰਤ, ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਯਾਜਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਗਿਆ ਵਿਖੇ ਮਹਾਨ ਸਤੋਤ੍ਰ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ‘ਪੁਤ’ ਨਾਂ ਦੇ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਪੁੱਤਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਗਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾ। ਤੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਜਿੱਤ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰ। ਮੈਂ ਵੀ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ, ਵਿਲੰਬ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਅੱਜ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚ, ਮੈਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੰਡਕ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਛਾਂ ਦਿਣ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰਾਂਗਾ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਸਾਥੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਚਾਰੇ ਭਰਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੱਚ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਾਂਗੇ—ਤੂੰ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ, ਭਾਰਤ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸੌ ਸੱਤਵਾਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਬਾਲੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹਨ, ਪਰ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ। “ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਰਾਘਵ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਫਲਹੀਣ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਉੱਚ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਕੌਣ ਕਿਸ ਦਾ ਅਸਲ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ? ਕੀ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਹਰ ਜੀਵ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਅਕੇਲਾ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ‘ਮਾਂ-ਪਿਉ’ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਗਲ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਜਾਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਂ, ਪਿਉ ਤੇ ਘਰ—all ਅਸਥਾਈ ਹਨ; ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਇਹ ਦੁਖੀ, ਔਖਾ ਤੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਭਰਿਆ ਰਸਤਾ ਨਾ ਚੁਣ। ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਕਰ; ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਵਾਲੀ ਕੁਆਰੀ, ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜ-ਭੋਗ ਭੋਗ। ਤੂੰ ਦਸਰਥ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਦਸਰਥ ਤੂੰ ਨਹੀਂ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹ ਆਖੇ, ਉਹ ਕਰ। ਪਿਤਾ ਸਿਰਫ ਜੀਵ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਫੈਦ ਤੇ ਲਾਲ ਰਸ; ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਦੁਖ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹਾਂ ਜੋ ਧਨ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਕੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਅਸ਼ਟਕਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਦੇਖ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਇੱਥੇ ਜੋ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਸਿਹਤਮੰਦ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੇ ਬਣਾਏ, ਸਿਰਫ ਦਾਨ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਲਈ ਹਨ: ‘ਯਜ, ਦਾਨ ਦੇ, ਦੀਖਿਆ ਲੈ, ਤਪ ਕਰ, ਤਿਆਗ ਕਰ।’ ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ‘ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ’ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ; ਜੋ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੰਨ, ਜੋ ਅਦਿੱਖ ਹੈ, ਛੱਡ ਦੇ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸੌ ਅੱਠਵਾਂ ਸਰਗ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਾਬਾਲੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।