ਭਾਰਤ ਨੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਰਾਮ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਕੁਟੰਬ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਦਰਨੀਯ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਤੇਰੇ ਨਾਨਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜਸੀ ਦਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਨਾਨਾ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਦੋ ਵਰ ਮੰਗੇ—ਇੱਕ ਤੇਰੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਮੇਰਾ ਬਨਵਾਸ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਵੇਂ ਵਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਵੀ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸੀ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੱਚ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ, ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਰਾਜਅਭਿਸੇਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠ। ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ, ਅਤੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਭਾਈ, ਕਿ ਗਿਆ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਯਜਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਗਿਆ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਤੋਤ੍ਰ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁਤ ਨਾਂ ਦੇ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਪੁੱਤਰ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਤਾਂ ਗਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਮੰਨਤਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾ। ਤੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਜਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਜਿੱਤ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਮੈਂ ਵੀ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਡੰਡਕ ਅਰਣਿਆ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ। ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਨ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਜਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਡੰਡਕ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਭਾਰਤ, ਮੀਂਹਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਠੰਡੀ ਛਾਂ ਬਣਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਆਰਾਮ ਕਰਾਂਗਾ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਸਾਥੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਚਾਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਾਂਗੇ—ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਭਾਰਤ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸੌਂਵਾਂ ਅਤੇ ਸਤਾਵਾਂ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਬਾਲੀ ਨੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਵਧੀਆ ਕੀਤਾ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਉੱਚ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਅਸਲ ਵਿਚ, ਕੌਣ ਕਿਸ ਦਾ ਸਚਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ? ਕੀ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਕੋਲ ਕੀ ਹੈ? ਹਰ ਜੀਵ ਇਕੱਲਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ‘ਮਾਂ’ ਤੇ ‘ਪਿਉ’ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਗਲ ਸਮਝੋ; ਅਸਲ ਵਿਚ, ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ, ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਥਾਂ ਬਦਲਦਾ, ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਾ, ਮਾਂ, ਘਰ—all ਇਹ ਸਿਰਫ ਅਸਥਾਈ ਠਿਕਾਣੇ ਹਨ; ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ ਤੇ ਥੋੜਾ ਰਸਤਾ ਨਾ ਲੈ। ਅਯੋਧਿਆ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਬਣ, ਜਿੱਥੇ ਨਗਰ ਤੇਰਾ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜ-ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ। ਤੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਉਹ ਤੂੰ ਹੈ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ। ਪਿਤਾ ਸਿਰਫ ਜੀਵ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਫੈਦ ਤੇ ਲਾਲ ਰਸ; ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਮਰਣਧਰਮੀਆਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਸੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਲੋਕ ਧਨ ਤੇ ਕਰਤਵ ਵਿਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਕੇ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਅਸ਼ਟਕਾ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹੈ; ਪਰ ਦੇਖੋ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੇ ਕੀ ਖਾਣਾ—ਸਿਰਫ ਸੜਨ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਥੇ ਖਾਧਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਬਣਾਏ, ਸਿਰਫ ਦਾਨ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਲਈ ਹਨ—‘ਯਜ, ਦਾਨ ਕਰ, ਦੀਖਿਆ ਲੈ, ਤਪ ਕਰ, ਤਿਆਗ ਕਰ।’ ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਇਹ ਸਮਝ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ, ਅਣਦੇਖੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਇਸ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਰਾਜ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਅਠਵਾਂ ਸਰਗਾ ਵੀ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।