ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖੇ, ਤਾਂ ਪੁਰਹਿਤ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਜੂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ—ਭਰਤ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇੱਥੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸੌ ਛੇਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੁਟੰਬ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਭਰਤ, ਜੋ ਤੂੰ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈਂ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਨਾਨਾ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜਸੀ ਦਹਿਜ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ। ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ, ਉਹ ਵਾਅਦਾ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ, ਦੋ ਵਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਤੇਰੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਵਨਵਾਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਵੇਂ ਵਰਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਵੀ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਬੱਝ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ‘ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਵੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਭਰਤ, ਧਰਮ-ਗਿਆਨੀ, ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਪਿਤਾ-ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਭਾਈ, ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਗਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਤ੍ਰ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁਤ ਨਾਂ ਦੇ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਪੁੱਤਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੇਕਰ ਬਹੁਤ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਗਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹੀ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ, ਇਸ ਲਈ, ਭਰਤ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਅਯੋਧਿਆ ਜਾ, ਭਰਤ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਜਿੱਤ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁਜਾ-ਜਨ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਦੇ ਨਾਲ। ਮੈਂ ਵੀ, ਰਾਜਾ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ, ਦੰਡਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ, ਮੈਂ ਵਨ-ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਅੱਜ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਵੱਡੀ ਅਯੋਧਿਆ ਜਾ; ਮੈਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਦੰਡਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਨ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਭਰਤ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਠੰਢਾ ਛਾਂ ਪਾ ਦੇਣ; ਮੈਂ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਾਂਗਾ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਸਾਥੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਸਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਮੇਰਾ ਮੁੱਖ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਚਾਰੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਾ, ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚੱਲਾਂਗੇ—ਭਰਤ, ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ। ਇੱਥੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸੌ ਸਤਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਬਾਲੀ ਨੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮ—ਧਰਮ-ਗਿਆਨੀ—ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ। ਜਾਬਾਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਵਧੀਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿਰਫਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਉੱਚ-ਵਿਰਤ ਵਾਲਾ ਮਨ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਕੌਣ ਕਿਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ? ਕੀ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀ ਮਿਲਕਤ ਰੱਖੀ ਹੈ? ਹਰ ਜੀਵ ਇਕੱਲਾ ਜੰਮਦਾ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ 'ਮਾਂ' ਅਤੇ 'ਪਿਤਾ' ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਗਲ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਕਿਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਘਰ—all are only temporary places; ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਾਜ-ਭੂਮਿ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ, ਔਖਾ, ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਵਧੀਆ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣ, ਸ਼ਹਿਰ, ਆਪਣੀ ਇਕ-ਬਾਂਹੀ ਚੋਟੀ ਨਾਲ, ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜ-ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਉਹ ਤੂੰ ਹੈ; ਹੁਣ ਦੂਜਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ। ਪਿਤਾ ਕੇਵਲ ਜੀਵ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਫੈਦ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰਸ; ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਸੀ; ਮਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇਹੀ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਲੋਕ ਧਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਦੁਖ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਰਨ-ਪਿੱਛੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਆਸਟਕਾ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹੈ; ਪਰ ਦੇਖ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕੀ ਖਾਣਾ, ਸਿਵਾਏ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਦੇ? ਜੇਕਰ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਉਹ ਸੁਧ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹਨ: ‘ਯਜਨਾ ਕਰ, ਦਾਨ ਦੇ, ਉਪਨਯਨ ਕਰ, ਤਪ ਕਰ, ਤਿਆਗ ਕਰ।’ ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ‘ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ’ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ; ਜੋ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ। ਇਹ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਭਰਤ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ-ਭੂਮਿ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਰਗਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ, ਭਰਤ, ਅਤੇ ਜਾਬਾਲੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਪਿਆਰ, ਧਰਮ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।