ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਪਰਤ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਕਰਮ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰ ਲਏ, ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ, ਸੇਵਕਾਂ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਰਥਾਂ-ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਾਨ ਮুনি ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਫੌਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਦਿਸ਼ਦਾ ਸੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਨਾ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਲੰਘ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਚੈਤ੍ਰ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਧਿਪਤਿ ਆਦਿਤੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪੰਜ ਗ੍ਰਹਿ ਉੱਚ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕ੍ਰਕ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਲਗਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਸਨ—ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਉਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਲਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਰਾਮ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਅੱਧਾ ਅੰਸ਼, ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜਸਵੀ, ਇක්ෂਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ, ਲਾਲ ਹੋਠਾਂ ਅਤੇ ਡੰਗ ਵਾਂਗੂਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਕੌਸਲਿਆ, ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਆਦਿਤੀ ਇੰਦਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਜਰਧਾਰੀ ਹੈ। ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਭਰਤ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੱਧ-ਅੱਧ ਹਿੱਸੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਸਨ। ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮੀਨ ਲਗਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ; ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਅਤੇ ਕਰਕਟ ਲਗਨ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਸਮੇਂ, ਜਨਮੇ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਮੇ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦ ਜੁੜਵਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਰਗੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੰਧਰਵ ਮਿੱਠਾ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਦਿਵ੍ਯ ਢੋਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਵੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਤੇ ਸਾਜ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਭਟਾਂ, ਵੰਸ਼ਾਵਲਿਕਾਰਾਂ, ਤੇ ਵੰਸ਼ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਗਿਆਰਾਂ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ, ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸੀ। ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੁਯੰਭੂ ਵਾਂਗੂ; ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਵੀਰ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਹਾਥੀ-ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਉਹ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗਨਸ਼ੀਲ ਸੀ; ਲਕਸ਼ਮਣ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ, ਵਧ ਰਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੀ; ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰਾਮ ਨੂੰ ਭੀ, ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਲਾ, ਰਾਮ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਭੋਜਨ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਸੀ; ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ। ਭਰਤ ਲਈ, ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵੀ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵਧ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਰਤ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਉਂ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਚਾਰੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਬੜੀ ਪ੍ਰੀਤ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ; ਜਦੋਂ ਸਭ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਨਿਮਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਦੂਰ-ਦਰਸ਼ੀ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਬਹੁਤ ਆਨੰਦ ਮਨਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਘਾਂ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਵੇਦ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਸਨ। ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ ਅਤੇ ਦਰਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਗਾਧੀ ਪੁੱਤਰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੀ ਆਮਦ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਜਲਦੀ ਦਿਓ।" ਇਹ ਹੁਕਮ ਸੁਣਕੇ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕ ਤੁਰੰਤ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਦੌੜੇ। ਉਹ ਸਭ, ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।