ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਦਿਆਤਮਕ ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ‘‘ਕੌਣ, ਜੋ ਪੱਕੀ ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਣਪੱਕੀ, ਅਣਸੁਣੀ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਾਲੀ ਧਰਮ ਦੀ ਪਿੱਛਾ ਕਰੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੁਲ ਦਾ ਹੈ?’’ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੇ ਕਠਿਨਾਈ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ ਤੇ ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹੋ? ‘‘ਵਿਦਿਆ, ਪਦ, ਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਛੋਟਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਰਾਜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?’’ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਪਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਅਧਿਕ ਨਿਕਸਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾ ਉਹ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਸਕਦਾ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ‘‘ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ-ਪੁਸ਼ਤ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਿਡਰ, ਨਿਰਵਿਗਨ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰੋ।’’ ‘‘ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ—ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਥੇ ਹੀ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇਣ।’’ ‘‘ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ, ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲੋ।’’ ‘‘ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ੇ ਚੁਕਾ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ, ਮਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਕੇ, ਇਥੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ।’’ ‘‘ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸੱਚੇ ਮਿਤਰ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਡਰ ਕੇ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭੱਜਣ।’’ ‘‘ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਦਾਗ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਟਾ ਦਿਓ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚਾਓ।’’ ‘‘ਮੈਂ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਸਾਡੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।’’ ‘‘ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।’’ ਭਾਰਤ ਨੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਰਾਮ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਰਹੇ, ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਅਟੱਲ ਨਿਸ਼ਠਾ ਦੇਖੀ, ਉਹ ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੁਖੀ ਸਨ ਕਿ ਰਾਮ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਆਉਣਗੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਧਰਮ-ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੱਲਤਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਡੇਰੇ, ਤੇ ਮਾਵਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ—ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ 106ਵੀਂ ਸਰਗਾ ਖਤਮ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਐਸਾ ਆਖਣ ’ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ‘‘ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਠੀਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦਸ਼ਰਥ ਤੇ ਉੱਤਮ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।’’ ‘‘ਭਰਾ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਨਾ ਕੋਲੋਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਰਾਜ-ਦਾਇਜ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।’’ ‘‘ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ—ਰਾਜਾ ਨੇ—ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।’’ ‘‘ਉਸ ਵਾਅਦੇ ਦੇ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ, ਦੋ ਵਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।’’ ‘‘ਉਸ ਨੇ ਤੇਰੀ ਰਾਜ-ਪਦਵੀ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਵਨਵਾਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ; ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਵਰ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇ ਦਿੱਤੇ।’’ ‘‘ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਵੀ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਵਨਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਬੱਝਿਆ ਗਿਆ।’’ ‘‘ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੱਚ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿਚ, ਇਸ ਸੁੰਨਿਆਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹਾਂ।’’ ‘‘ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।’’ ‘‘ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੋ, ਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰੋ।’’ ‘‘ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆ ਨੇ, ਪਿਤਾ ਲਈ, ਗਿਆ ਵਿਖੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਕਤ ਗਾਇਆ ਸੀ।’’ ‘‘ਕਿਉਂਕਿ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੂਤ ਨਾਂ ਦੇ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ‘ਪੁੱਤਰ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲੀਡ ਕਰਦਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੋਣ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੋਣ, ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਗਿਆ ਜਾਵੇ।’’ ‘‘ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਮ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾਓ।’’ ‘‘ਅਯੋਧਿਆ ਜਾਓ, ਭਾਰਤ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁਇ-ਜਨਮਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ।’’ ‘‘ਮੈਂ ਵੀ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰਦੇ, ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਵੈਦੇਹੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।’’ ‘‘ਤੁਸੀਂ, ਭਾਰਤ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਣੋ; ਮੈਂ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਜਾਓ; ਮੈਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗਾ।’’ ‘‘ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਭਾਰਤ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਛਾਂ ਦੇਣ; ਮੈਂ ਵੀ ਇਥੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਛਾਂ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਕਰਾਂਗਾ।’’ ‘‘ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਮੇਰਾ ਮੁੱਖ ਮਿਤਰ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਚਾਰੇ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਾ, ਸੱਚ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਾਂਗੇ—ਭਾਰਤ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੋ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ 107ਵੀਂ ਸਰਗਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਜਦ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਬਾਲੀ ਨੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਇਹ ਬੋਲ ਆਖੇ: ‘‘ਰਾਘਵ, ਵਧੀਆ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਬੇਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਮਨ ਉੱਚ-ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ।’’ ‘‘ਕੌਣ ਕਿਸ ਦਾ ਸਚਾ ਸਬੰਧੀ ਹੈ? ਕੀ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀ ਰੱਖਿਆ? ਹਰ ਜੀਵ ਇਕੱਲਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ 108ਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।