ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਦੁਖ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ! ਤੁਸੀਂ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਨੀਵੇਂ ਦੋਵੇਂ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਐਸਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰੇ, ਉਸਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਵਰਗਾ ਸੁਭਾਵ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਬੜੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੁਣ ਹਨ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਅੰਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਦੁੱਖ ਅਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਦੂਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਗਲਤ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ! ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਉਸ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ। ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਮੰਦ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਕਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਅਧਰਮ ਜਾਂ ਨਿੰਦਣ ਯੋਗ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਅਧਿਆਪਕ, ਕਰਤਾ, ਵੱਡੇ, ਰਾਜਾ, ਜਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪਿਤਾ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ, ਨਾ ਹੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਕੌਣ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਐਸਾ ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਧਰਮ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਉਦੇਸ਼? ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਰੀਤ ਨੂੰ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਗੁੱਸੇ, ਮੋਹ ਜਾਂ ਬੇਸਮਝੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੋ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਮ ਦਾ ਪਲ ਉਹਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਰਮ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸੱਚੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੋ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਗਲਤ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਈਕਈ, ਮੈਨੂੰ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਸਾਡੇ ਮਿਤਰਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ-ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਰਾਖੀ ਕਰੋ। ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਦਾ ਕੀ ਸੰਬੰਧ? ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਵਿਘਟਿਤ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਰਤਵ ਹੈ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਤੀਤ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਣਜਾਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਵਾਲੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਔਖਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਧਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਚਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਗਿਆਨ, ਪਦਵੀ, ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਛੋਟਾ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੋਣ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਰਾਜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਹਾਂ, ਅਕਲ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਪੱਕਾ, ਅਤੇ ਪਦਵੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੱਟ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਸਕਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਪੂਰੇ, ਨਿਰਵਿਘਨ, ਪਿਤ੍ਰਕ ਰਾਜ ਨੂੰ ਚਲਾਓ। ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਇਥੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰਨ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰ ਦਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ੇ ਚੁਕਾ ਕੇ, ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਮਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ। ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਸੱਚੇ ਮਿਤਰ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਡਰ ਕੇ ਦਸੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਜਾਣ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਨਿੰਦਾ ਆਈ, ਉਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ! ਅਤੇ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੀ ਉਥੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਾਖੀ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਭਾਵੇਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਡਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਲਿਆ। ਰਾਘਵ ਦੀ ਇਹ ਅਟਲ ਨਿਸ਼ਠਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਨਾ ਆਉਣ ਤੇ ਉਦਾਸ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਧੀਰਜ ਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਡੇ, ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਕੱਠਿਆਂ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਥੇ ਆਦਰਨੀਯ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ 106ਵਾਂ ਸਰਗ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਠੀਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਕਈਕਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ! ਭਰਾ, ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਉਹਨੇ ਤੇਰੇ ਨਾਨਾ ਕੋਲੋਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਰਾਜਸੀ ਦਹਿਜ਼ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਵਾਅਦੇ ਦੇ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਰਾਜਾ ਕੋਲੋਂ ਦੋ ਵਰ ਮੰਗੇ। ਉਸਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਮੰਗਿਆ; ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਰ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇ ਦਿਤੇ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਵੀ ਵਰ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਸੱਚ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਹੇ ਉੱਤੇ, ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਜੰਗਲ ਵੱਸਣ ਆਇਆ ਹਾਂ।