ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕ ਸੌ ਪੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਧਰਮਪਰਾਇਣ ਭਰਤ ਨੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਤਕਰਮਾਂ ਵੱਲ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਭਰਤ ਨੇ ਵੱਡੀ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਯੁਕਤ ਬੋਲੀਆਂ ਕਹੀਆਂ: "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਤਣ ਵਾਲੇ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੱਡਿਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜੀਊਂਦੇ ਜਾਂ ਮਰੇ, ਮੌਜੂਦ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਐਸਾ ਵਿਵੇਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇਗਾ? ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਿਹੜਾ ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਤਾਂ ਐਸੇ ਵਿਪਤ ਵਿਚ ਵੀ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਭਾਵ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਤਮਾ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਸੱਚ ਤੇ ਡਿੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ, ਵੇਖਦੇ ਅਤੇ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਚਨਾ ਤੇ ਲੀਨਤਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟੁਟਦਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨੀਚਤਾ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਦੋਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ। ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤ ਲਈ ਕਠੋਰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਾਂ—ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ—ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਧਰਮੀ ਜਾਂ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਗੁਰੂ, ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ, ਰਾਜਾ, ਅਤੇ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਪਿਤਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਸਭਾ ਵਿਚ ਕਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਗਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ। ਕੌਣ, ਜੋ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਐਸਾ ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ, ਜੇ ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਸਮਝਦਾ ਹੋਵੇ? ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਇਹ ਰੀਤ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਦੇ ਕ੍ਰੋਧ, ਮੋਹ ਜਾਂ ਉਤਾਵਲੇਪਣ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੋ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜੋ ਕੰਮ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਪੁੱਤਰ ਬਣੋ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਗਲਤੀ ਦੇ ਪੂਰਨਹਾਰ ਨਾ ਬਣੋ; ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਗਲਤ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਕੈਕੇਈ, ਮੈਨੂੰ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ—ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ, ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਗੱਦੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੀ ਸੰਬੰਧ? ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਵਿਗੜਿਆ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੋ। ਕਿਉਂਕਿ, ਇੱਕ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਰਤਵ, ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੌਣ, ਜੋ ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਣਸ਼ਚਿਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦੇਹਪੂਰਨ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇਗਾ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਸਾਥੀ ਹੋਵੇ? ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਕਠਿਨ ਧਰਮ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਗਿਆਨ, ਪਦਵੀ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਛੋਟਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਬੱਚਾ ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ, ਪਦਵੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛੋਟਾ; ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਸਕਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਪੁਰਖਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਰਾਜ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਘਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਭਲੀ-ਭਾਂਤਿ ਚਲਾਓ। ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਇਥੇ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋ ਜਾਓ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲੋ। ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ੇ ਚੁਕਾ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਥੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ। ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸੱਚੇ ਮਿੱਤਰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਣ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਡਰ ਕੇ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਜਾਣ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਅੱਜ ਮਿਟਾਓ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵੀ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਪਿਤਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦਾ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਧੀਰਜਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਮਨ ਵਿਚ ਨਾ ਲਿਆ। ਰਾਘਵ ਦੀ ਐਸੇ ਅਟੱਲ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਲੋਕ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸਨ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਭਰਤ ਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕ ਸੌ ਛੇਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਭਰਤ ਨੇ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਕੁਟੰਬ ਵਿਚ ਆਦਰਯੋਗ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਭਰਾ, ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਨਕੇ ਨੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਰਾਜਸੀ ਦਾਜ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ...