ਜੋ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਸੀ, ਉਹ ਗਰੁੜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ, ਚੀਤਿਆਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਲੀਨ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਾਲੂ-ਪੁਛ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਇਹ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਜਿਹੜੇ ਬੱਦਲਾਂ ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੰਦੇ, ਇਹ ਸਭ ਰਾਮ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਹੁਣ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਰੀਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਨੌਕਰਾਂ, ਫੌਜ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਯਥਾ-ਯੋਗ ਆਦਰ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਦੁਜੀ ਜਾਤਿ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਆਦਰ ਪਾਇਆ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜਥੇ ਨਾਲ, ਬੁਧਿਮਾਨ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕੇ ਨਾ ਜਾਣ, ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਸੋਚ ਕਰਦਾ। ਯੱਗ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਬੀਤ ਗਈਆਂ; ਫਿਰ, ਬਾਰ੍ਹਾਂਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ— ਜਦੋਂ ਪੁਨਰਵਸੂ ਤਾਰੇ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਚੜ੍ਹਦੇ, ਪੰਜ ਗ੍ਰਹਿ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਗੁਰੁ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਕर्क ਰਾਸ਼ੀ 'ਚ ਉਚਾ ਉਤਰਦੇ, ਤੇ ਉੱਤਰਨ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ—ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਚੜ੍ਹਦੇ, ਤਦ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਚਿੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਅੱਧਾ ਰੂਪ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਗੌਰਵ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਤਾਕਤ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਲਾਲ ਹੋਠ, ਅਤੇ ਡੋਲ੍ਹੇ ਵਰਗਾ ਸੁਰ ਸੀ। ਕੌਸਲਿਆ ਆਪਣੇ ਅਣਗਣ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਦਿਤੀ ਇੰਦਰ, ਵਜਰ-ਧਾਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ। ਭਰਤ, ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰ ਵਿੱਚ ਅਟਲ ਸੀ, ਕੈਕੇਈ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਫਿਰ ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅੱਧੀ-ਅੱਧੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ। ਭਰਤ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਪੁਸ਼ਯਾ ਤਾਰੇ ਹੇਠਾਂ, ਮੀਨ ਰਾਸ਼ੀ ਉੱਤਰਨ 'ਤੇ ਜਨਮਿਆ; ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਤਾਰੇ ਹੇਠਾਂ, ਕਰਕ ਰਾਸ਼ੀ ਉੱਤਰਨ 'ਤੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡੇ-ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਮ ਲਏ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦ ਦੋ ਤਾਰਿਆਂ ਵਰਗੇ। ਗੰਧਰਵ ਮਿੱਠਾ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨੱਚੀਆਂ, ਦੇਵਤਾਈ ਡੋਲ੍ਹੇ ਵੱਜੇ, ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਰੀਲੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ, ਰਤਨ-ਸਜਾਏ ਹਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੂੰਜ ਹੋਈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਭੰਡਾਰੀਆਂ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਗਿਆਰਾਂ ਦਿਨ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਨਾਮ-ਕਰਣ ਰੀਤ ਕੀਤੀ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਵੱਡਾ-ਆਤਮਾ ਰਾਮ, ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਖੁਰਾਕ ਦਵਾਈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਦਿੱਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜਨਮ ਤੇ ਹੋਰ ਰੀਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਪਿਤਾ ਲਈ ਬੈਨਰ ਵਰਗਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਵਯੰਭੂ ਵਰਗਾ ਆਦਰ ਪਾਉਣ ਲੱਗਾ; ਸਭ ਵਿਦਵਾਨ, ਯੋਧਾ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ। ਸਭ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਸੱਚ ਤੇ ਸ਼ੌਰ ਵਿੱਚ ਅਟਲ ਸੀ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਤੇ ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਉਹ ਧਨੁਰ-ਵਿਦਿਆ 'ਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ; ਲਕਸ਼ਮਣ, ਬਚਪਨ ਤੋਂ, ਵਧਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਦਾ ਰਾਮ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੁਖ ਤੇ ਵੱਡਾ ਭਰਾ; ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰੀਰਕ ਆਨੰਦ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਇੂ ਵਰਗਾ; ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਜਦੋਂ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਭੋਜਨ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ; ਜਦ ਰਾਘਵ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਪਿੱਛੇ, ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ; ਭਰਤ ਲਈ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਵੀ ਇਹ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਸਦਾ ਉਸ ਲਈ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ, ਅਤੇ ਇਤਨਾ ਹੀ ਪਿਆਰ; ਇੰਝ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿਆਰ ਪਾਉਂਦਾ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ; ਜਦ ਸਭ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਿਮਰਤਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਸਭ ਗਿਆਨ, ਤੇ ਦੂਰ-ਦਰਸ਼ੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹੇ।