ਭਰਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ, “ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਕਿਹਾ!” ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਤਨਾ ਦੁਖੀ ਤੇ ਵਿਅਕੁਲ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਨਿਆੰਤ੍ਰਣ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ। ਮੌਤ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਜਿਹੜਾ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ; ਜਿਹੜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਜਿੰਦਗੀ ਵੀ ਆਖਰ ਮੌਤ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਫਲ ਡਰਦਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਡਰ ਉਸ ਨੂੰ ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਹੜਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਤੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਘਰ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਕੇ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਨਸਾਨ ਵੀ ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਰਾਤ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਜਮੁਨਾ ਨਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਲੰਘਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ—ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋ? ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਉਮਰ ਤਾਂ ਘਟਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਰਹੇ ਜਾਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇ। ਮੌਤ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਬਾ ਸਫਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੁਢਾਪਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਚੁਰੜੀਆਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਨਸਾਨ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਲੋਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਘਟਣ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਹਰ ਨਵੇਂ ਮੌਸਮ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੌਸਮ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੰਝ ਹੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਤੇ ਦੋਸਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਕੋਈ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ ਰੋਣਾ ਬੇਕਾਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ 'ਤੇ ਖੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਾਫਲੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਛੋਂ ਆਵਾਂਗਾ,” ਇੰਝ ਹੀ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਜੋ ਰਸਤਾ ਚੁਣਿਆ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਰਸਤਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਓਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਧਾਰਾ ਮੁੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ; ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ, ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੀਜੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਬਹੁਤ ਆਨੰਦ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦਾ ਉੱਚਾ ਅੰਕੜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਉੱਚੀ ਉਮਰ ਤੇ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਦਰਿਤ ਸੀ, ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਰੋਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦਿਵਿਆ ਸੰਪੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਗਿਆਨੀ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸੁਣ ਕੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਇੰਝ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁਖ, ਰੋਣਾ, ਤੇ ਵਿਅਕੁਲਤਾ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਸੁਚੱਜਾ ਹੋ ਜਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ; ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ। ਇਹ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਧਰਮਵਾਨ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹ ਆਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪਿਤਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਡਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਧਰਮ 'ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁੱਧੀ, ਦਇਆ, ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ। ਤੂੰ ਵੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਨੇਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸੌ ਪੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਭਰਤ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਧਰਮਕ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਭਰਤ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ? ਤੈਨੂੰ ਨਾਂ ਦੁਖ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਦਰਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਹਾਂ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੀਵਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ, ਇੰਝ ਵਿਵੇਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ? ਜੋ ਉੱਚੀ ਤੇ ਨੀਵੀਂ ਸਚਾਈ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਉਹ ਇੰਝ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਵੀ ਰੋਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਭਰਤ ਦੀ ਗੰਭੀਰ, ਗਿਆਨਮਈ ਗੱਲਬਾਤ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੋਈ।