ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਤਾਂ ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜਣ ਨਾਲ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾਓ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਜਨ ਨੇ ‘ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਿਹਾ’ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਵਿਛੋਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਢਾਢਸ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਕੋਈ ਭੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ; ਮੌਤ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਇਕ ਇਕੱਠ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਚਾਈ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਤਨ, ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਛੋੜਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਮੌਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਕਾ ਫਲ ਡਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਹ ਗਿਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਕਾ ਘਰ ਵੀ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਨਸਾਨ ਵੀ ਬੁੱਢੇਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬੇਬਸ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਰਾਤ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਹੀ ਵਗਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਪਾਣੀ ਸੁਕਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਰਹੋ ਜਾਂ ਜਾਓ, ਉਮਰ ਤਾਂ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਹਰ ਪਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੈਠਦੀ ਤੇ ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਬੁੱਢਾਪਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਝੁਰਰੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਮਨੁੱਖ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।” ਰਾਮ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਲੋਕ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਡੁੱਬਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਘਟਦੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਨਵੇਂ ਮੌਸਮ ਆਉਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਮੌਸਮ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੱਕੜੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਤੇ ਫਿਰ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਤੇ ਵਿਛੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਜੀਵ ਸਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਛੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ।” “ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ 'ਤੇ ਖੜਾ ਕੋਈ ਯਾਤਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਾਫਲੇ ਨੂੰ ਆਖੇ, ‘ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ’, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਥਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਸਤਾ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਜਦ ਉਮਰ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਧਾਰਾ ਮੁੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ।” “ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਹੁਣ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਦਾਨ ਪੁੰਨ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਤੀਜੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਅਨੇਕ ਸੁਖ ਭੋਗੇ, ਤੇ ਉੱਚਤ ਆਯੁ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਲਿਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਗਿਆਨੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਅਜਿਹੇ ਵਿਛੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।” “ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ, ਵਿਛੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਤੋਂ ਗਿਆਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਤੇ ਵਚਨ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।” “ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਭਾਈ। ਉਹ ਸਦਾ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਧਰਮਮਈ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਗਲਾ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਅਕਲ, ਦਇਆ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਵੀ, ਭਾਰਤ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ।” ਇਹ ਸਭ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਚੁੱਪ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਭਾਰਤ ਨੇ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਤੇ ਧਰਮਮਈ ਬੋਲੀਆਂ ਕਹੀਆਂ: “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਨਾ ਦੁੱਖ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਖ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੱਡਿਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗ਼ਾਇਬ, ਐਸਾ ਵਿਵੇਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇਗਾ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਉੱਚ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 105ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਸੀ।