ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਮੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਰਾਜ ਮੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਰਾਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੌਂਪਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਭੋਗੋ। ਇਹ ਰਾਜ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਟੂਟਿਆ ਹੋਇਆ ਬੰਧ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਘੋੜੇ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਗਰੁੜ ਦੀ ਉਡਾਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਰਾਹ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜੀਵਨ ਆਸਾਨ ਹੈ; ਪਰ, ਹੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜੀਵਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਲਾਇਆ ਤੇ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਤਣਾ ਮੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਛੋਟੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਚੜ੍ਹਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲ ਤਾਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਉਗਾਈ ਦਾ ਅਨੰਦ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਇਹੀ ਉਪਮਾ ਹੈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਮੁਖ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਨਾ ਕਰੋ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿਚ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜੈਯ, ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦੇਖਣ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ, ਤੁਹਾਡੇ ਜੁਲੂਸ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਨਾਦ ਕਰਣ, ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ। ਭਰਤ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਗਰਿਕ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ‘ਚੰਗਾ ਕਿਹਾ!’ ਆਖਿਆ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਦੇਖ, ਰਾਮ, ਜੋ ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੌਤ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਖਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਸੰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਚੀਜ਼ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਛੋੜੇ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜੀਵਨ ਮੌਤ ਵਿਚ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਕਾ ਫਲ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਵੇਂ ਹੀ, ਜੋ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਕੇ ਸਥੰਭਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਘਰ ਵੀ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਕੇ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ, ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਬੁੱਢੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੀਤੀ ਰਾਤ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਤੇ ਪੂਰੀ ਵਹਿ ਰਹੀ ਯਮੁਨਾ ਸਿਰਫ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਲੰਘਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਘਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋ? ਜੇ ਰਹੋ ਜਾਂ ਜਾਓ, ਜੀਵਨ-ਮਿਆਦ ਤਾਂ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਬੈਠਦੀ, ਤੇ ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਨਾਲ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਝੁਰਰੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ, ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਗਏ; ਮਨੁੱਖ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਕੇ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਲੋਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਘਟ ਰਹੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਉਹ ਹਰ ਨਵੇਂ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੌਸਮ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਤੇ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੇ ਦੋਸਤ ਮਿਲਦੇ ਤੇ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵਿੱਛੋੜਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਕੋਈ ਜੀਵ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਾ ਹੋਏ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ ਤੇ ਖੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਾਫ਼ਲੇ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, ‘ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗਾ’, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਹ ਤੋਂ ਕੋਈ ਹਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਘਟਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਧਾਰਾ ਮੁੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਲ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਕੇ, ਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤੀਜਾ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਇੱਛਿਤ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਿਆਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਉਮਰ ਤੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸਤਕਾਰੀ ਸੀ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮਝਦਾਰ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਖ, ਵਿਲਾਪ ਤੇ ਰੋਣਾ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਨਾ ਕਰੋ; ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਰਹੋ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਧਰਮਵਾਨ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਸਾਡੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਿਤਾ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਵੈਰੀ-ਜੀਤਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਆਦੇਸ਼ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪਿਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਡਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ।