ਰਾਤ ਬੀਤ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਸਵੇਰ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਵੈਲ ਆ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਭਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਹਵਨ ਅਤੇ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਪਰ ਭਰਤ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ, "ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਹੁਣ ਰਾਜ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਇਹ ਰਾਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੌਂਪਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਭੋਗੋ।" ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਬੰਨ੍ਹ ਵਾਂਗ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ, ਸਗੋਂ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜਿਵੇਂ ਘੋੜੇ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਦੌੜ ਜਾਂ ਗਰੁੜ ਦੀ ਉਡਾਣ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜੀਵਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਭਰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤੀ, "ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਲਾਇਆ ਤੇ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੋਟਾ ਤਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਛੋਟੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਚੜ੍ਹਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲ ਤਾਂ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਸੀ।" ਭਰਤ ਨੇ ਆਗਾਹ ਕੀਤਾ, "ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਇਹੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੇਵਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਨਾ ਕਰੋ। ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਭ ਗਿਲਡਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸੋਹਣੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਅਜੈ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦੇਖਣ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਜੁਲੂਸ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਗੂੰਜਣ, ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ।" ਭਰਤ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ 'ਚੰਗਾ ਆਖਿਆ!' ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਮਨਾਇਆ। ਭਰਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਦੁਖ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦੇ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ। ਮੌਤ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਇਕ ਇਕੱਠ, ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਚਾਈ, ਥੱਲੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਿਲਾਪ, ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜੀਵਨ, ਮੌਤ ਵਿੱਚ।" "ਜਿਵੇਂ ਪੱਕਾ ਫਲ ਡਰਦਾ ਹੈ ਕੇਵਲ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਡਰਦਾ ਹੈ ਕੇਵਲ ਮਰਨ ਤੋਂ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਕੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਘਰ, ਚੰਗਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਮਰ ਹੋਣ ਤੇ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਬੁੱਢੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਬੀਤੀ ਹੋਈ ਰਾਤ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਸਿਰਫ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਘਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹਨ।" "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਦੁਖ ਕਰੋ—ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਕਿਉਂ? ਚਾਹੇ ਰਹੋ ਜਾਂ ਜਾਓ, ਉਮਰ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਚਲਦੀ, ਬੈਠਦੀ, ਤੇ ਲੰਬਾ ਸਫਰ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਝੁਰੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ, ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਗਏ, ਬੁੱਢੇ ਮਨੁੱਖ, ਹੁਣ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਲੋਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਡੁੱਬਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਘਟਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਹਰ ਨਵੀਂ ਰੁੱਤ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਮਿਲਦੇ, ਤੇ ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਤੇ ਵਿਛੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਵਿਛੋੜਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।" "ਕੋਈ ਜੀਵ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਵਿਛੜਿਆਂ ਲਈ ਰੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜਾ ਰਹੀ ਕਾਫਲਾ ਨੂੰ ਆਖਦਾ, 'ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗਾ,' ਤਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਜੋ ਰਸਤਾ ਲਿਆ, ਉਹੀ ਪੱਕਾ ਰਸਤਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਕਿਉਂ ਰੋਣਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਸਤਾ ਅਟੱਲ ਹੈ?" "ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਧਾਰਾ ਮੁੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਹੀ ਹੈ।" "ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਧਰਮਕ, ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤੀਜਾ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" "ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਇੱਛਤ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਯਜਨ, ਬਹੁਤ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਕੇ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਉੱਚੀ ਉਮਰ ਤੇ ਆਨੰਦ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਰੋਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।" "ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਮਾਨਵ ਦੇਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਦਿਵਿਆ ਵੈਭਵ ਪਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" "ਕੋਈ ਵੀ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦਾ, ਜੋ ਸੁਣਦਾ ਤੇ ਹੋਰ ਚੁਸਤ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਦੁਖ, ਰੋਣਾ ਤੇ ਵਿਲਾਪ, ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਨੇ ਹਰ ਹਾਲਤ 'ਚ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹੋ, ਤੇ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ; ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਰਹੋ। ਸਾਨੂੰ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" "ਜਿੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਧਰਮਕ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।