ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਸੈਨਾ ਨਾਇਕ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਵਾਨਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਹੋਰ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਲੂ-ਸੁਆਦ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ। ਕੁਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੂਰਜ ਪੁੱਤਰ ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਜਿਵੇਂ ਨਲਾ, ਨੀਲਾ, ਹਨੂਮਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਇਕ, ਉਹ ਦੋ ਭਰਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਯੋਧਾ ਗਰੁੜ ਵਰਗੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ, ਸਿੰਘਾਂ, ਬਾਘਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਅਜਗਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇ ਦਿੰਦੇ। ਮਹਾਬਲੀ, ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਾਲੂ-ਪੂੰਛ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਤੀ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸ ਗਏ। ਇਹ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਗਵਾਨ, ਜਿਹੜੇ ਬੱਦਲਾਂ ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਸਾਰੇ ਰਾਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ। ਹੁਣ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਤੇ ਯਜ੍ਯ ਪੂਰੇ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਸੇਵਕਾਂ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਬਿਦਾਈ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਫੌਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਅਤਿ ਉਜਲਾ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਮਹਾਨ ਸਨਮਾਨ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਨਾ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਬਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ-ਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਉਪਜ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਯਜ੍ਯ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਲੰਘ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਚੈਤ੍ਰ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਕਸ਼ਤਰ (ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ) ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪੰਜ ਗ੍ਰਹਿ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਕਤ ਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕਰਕ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਉੱਤੇ ਸਨ—ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਦਾ ਆਦਰਯੋਗ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਪਤੀ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਇਸ਼ਵਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਰਧ-ਅੰਸ਼, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ, ਇක්ෂਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਗੌਰਵ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ, ਲਾਲ ਹੋਠਾਂ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਕੌਸਲਿਆ ਆਪਣੇ ਅਤੁੱਲ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਇੰਨੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਦਿਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਵਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ। ਫਿਰ ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ—ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅੱਧ-ਅੱਧ ਅੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਭਾਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਮੀਨ ਲਗਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ। ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਕਰਕਟ ਲਗਨ ਤੇ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਜਨਮੇ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਜਨਮੇ, ਹਰ ਕੋਈ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦ ਜੁੜਵਾ ਤਾਰਿਆਂ ਵਰਗੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੰਧਰਵ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਟ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਢੋਲ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਜ ਮਹਲ, ਜਿਹੜੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਗਾਇਕਾਂ, ਵੰਸ਼ਾਵਲਿਕਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਹਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ—ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ, ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ, ਅਤਿ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੂਹ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਜੰਡਾ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਯੰਭੂ, ਸਭ ਵਿਦਵਾਨ, ਵਿਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸਨ। ਸਭ ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ, ਸੱਚ ਤੇ ਵਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਹ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਤੇਜਵਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੀਤ ਕਰਦਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰੀਰਕ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਧਨ-ਸੰਪੰਨ, ਰਾਮ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਰਾਜਾ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਭੋਜਨ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ; ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿੱਛੇ, ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ। ਭਾਰਤ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵੀ ਇਹੀ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਚਿਰੰਜੀਵ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੀਤ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ।