ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਧਰਮੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਾਂ ਦੀ ਵੀ ਉਨੀ ਹੀ ਇੱਜ਼ਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮਾਪੇ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਤੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਤਾਂ ਡੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਵਸਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੰਡ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਭਰਾ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ, ਉਹੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ; ਤੂੰ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਭੋਗ ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਡੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਭੋਗਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਓਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸੋਵੇਂ ਚੌਥੇ ਸੁਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਸਿੰਘ-ਸਮਾਨ ਨਰ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਸਵੇਰ ਹੋਈ। ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਅਰਘਿਆ ਤੇ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਵੱਲ ਆਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਚੁੱਪ ਬੈਠੇ ਰਹੇ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਇੱਕ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ। ਪਰ ਭਰਤ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਮਨਾਵਣ ਤੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਰਾਜ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਰਾਜ ਕਰ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਬਾਂਧ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਰਾਜ ਵੀ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਘੋੜੇ ਦੀ ਦੌੜ ਜਾਂ ਗਰੁੜ ਦੀ ਉਡਾਣ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਪੱਧਰ ਤਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਹੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਹ ਉਸ ਲਈ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਰੁੱਖ ਲਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਮੋਟਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲ ਤਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਹੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ; ਤੂੰ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝ। ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਆਪਣਿਆਂ ਨੌਕਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਨਾ ਕਰ। ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਵਣਜਾਰੇ ਤੇ ਲੋਕ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਅਜੈਯ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਵੇਖਣ। ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਤੇਰੀ ਜੁਲੂਸ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਘੁੰਮਣ, ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ। ਭਰਤ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਗਰਿਕ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕਹਿਣ ਲਗ ਪਏ, ‘ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਆਖਿਆ!’ ਤੇ ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹੀਂ ਚਲ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਹਨੂੰ ਖਿੱਚਦੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਇਕ ਇਕੱਠ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਖ਼ਤਮਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਚਾਈ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪਤਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਵਿਛੋੜਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਮੌਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਕਾ ਫਲ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਡਰ ਉਸਨੂੰ ਝੜਨ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਹੀ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਖੰਭਿਆਂ ਤੇ ਬਣਿਆ ਘਰ ਵੀ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਕੇ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਬੁੱਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੀ ਰਾਤ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਘਟਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਪਾਣੀ ਸੁਕਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕਰ, ਦੂਜੇ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਮਰ ਤਾਂ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਰਹੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਰਹਿ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇ। ਮੌਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਦੀ, ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਫਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਝੁਰੜੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ, ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਗਏ, ਬੁੱਢਾਪਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਥਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਲੋਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਘਟਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਹਰ ਨਵੇਂ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਲੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੌਸਮ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੱਕੜਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਵਖ-ਵਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਦੋਸਤ ਮਿਲਦੇ ਤੇ ਵਿਛੁੜਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵਿਛੋੜਾ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਜੀਵ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਚਲੇ ਗਏ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਕੋਈ ਕਾਫਲੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਆਖੇ, ‘ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗਾ’, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਰਸਤਾ ਲੰਘਿਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੱਕਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਦੁੱਖ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ? ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਹੁਣ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਸਲੀਅਤ ਭਰੇ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।