ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਏ ਹੋ, ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਛਾਲਾ ਅਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ’ਤੇ, ਕੈਕਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ, ਜੋ ਬੜੀ ਉੱਚੀ ਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਤੜਪ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀ ਹੋ ਗਏ। ਮਾਂ ਕੈਕਈ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਖੋ ਬੈਠੇ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਹੁਣ ਰਾਜ ਦਾ ਫਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜਦੀ ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਨਰਕ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਹੀ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕ ਤੇ ਵਿਧਵਾ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜ ਪਦਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੋ। ਧਰਤੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਵਿਧਵਾ ਨਾ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨਣੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਚੰਦਰਮਾ ਚਮਕ ਉਂਡੇਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਭਰਾ, ਚੇਲਾ ਤੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਦੀਵੀ, ਪੁਰਖਾ-ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਜਧਰਮ ਨਾ ਤਿਆਗੋ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਦਰਯੋਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਜੂ ਭਰਕੇ, ਵੱਡੀ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਭਾਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਹਰੇਕ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਕੁਲ ਦਾ, ਗੁਣਵਾਨ, ਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਵਚਨ-ਪਾਲਕ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਰਾਜ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਤਾ-ਬਰਾਬਰ ਭੀ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇ। ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਚੇਲੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਉਂ ਹੀ ਸਮਝ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛਾਲਾ ਤੇ ਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮ੍ਰਿਗ ਚੰਮੜੀ ਪਾ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸਭ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਮਾਂ ਦਾ ਵੀ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਧਰਮਵਾਨ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਲ ਭੇਜਿਆ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਤੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਛਾਲਾ ਪਾ ਕੇ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੰਡ ਕਰਕੇ, ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਸੀ, ਉਹੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ। ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਭੋਗਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਰਾਟੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 104ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਰਚੈਤਾ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਿੰਘ-ਸਮਾਨ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ, ਉਹ ਰਾਤ ਵੀ ਗਮੀ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਈ। ਜਦ ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਤੇਜਸਵੀ ਉਸ਼ਾ ਚੜ੍ਹੀ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਤੇ ਗਿਆ, ਸਵੇਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਤੇ ਜਪ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਬੈਠੇ ਰਹੇ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਕਿਹਾ। ਪਰ ਭਾਰਤ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਮਨਾਵਣ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਰਾਜ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੌਂਪਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰਾਜ ਭੋਗੋ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਬਾਂਧ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹਿੱਸਾ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਘੋੜੇ ਦੀ ਦੌੜ ਜਾਂ ਗਰੁੜ ਦੀ ਉਡਾਣ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਉਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਚਾਲ ਨਹੀਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ, ਹੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਹੋਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜੀਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਰੁੱਖ ਲਗਾ ਕੇ, ਪਾਲ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੰਮੇ-ਚੌੜੇ ਤਣੇ ਵਾਲਾ, ਪਰ ਛੋਟੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਚੜ੍ਹਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲ ਤਾਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਆਸ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਅਗਵਾਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਰਾਜ ਕਰੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿਚ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਅਜੈ, ਤੇਜਸਵੀ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਿਆਂ ਵੇਖਣ ਦਿਓ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਜਣੀਆਂ ਤੇਰੇ ਜੁਲੂਸ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ; ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਨਦਿਹੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਣ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ‘ਸ਼ਾਬਾਸ਼!’ ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਰਾਮ ਅੱਗੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹੇ।