ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤਿ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, “ਭਰਤ, ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕੀ ਕਹਿਣ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਛਾਲਾਂ ਦੀ ਚੋਲਾ ਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਪਾ ਕੇ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਰਾਜ ਪੱਤ ਛੱਡ ਕੇ ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਚਮੜੇ ਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਫ਼ ਦੱਸ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਉੱਤੇ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਬੜਾ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਤੇ ਸਵਰਗ ਨੁੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਉਕਸਾਹਟ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਹੁਣ ਰਾਜ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ, ਵਿਧਵਾ ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿਚ ਡਿਗ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕ ਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਵਿਧਵਾ ਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਸੋ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ। ਧਰਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨਣੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਕਰੇ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਵੀ ਵਿਧਵਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ। ਇਹ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮੈਂ ਵੀ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਭਰਾ, ਚੇਲਾ ਤੇ ਦਾਸ ਵਜੋਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਰਯਾਦਾ ਨੁੰ ਪਾਰ ਨਾ ਕਰ, ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਤੇ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ, ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨ ਫਿਰੋਂ ਸਿਰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਭਰਾ ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਤਾਵਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਕੁਲ ਦਾ, ਗੁਣੀ, ਤੇ ਸੱਚੇ ਵਚਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ—ਇਸ ਲਈ ਰਾਜ ਲਈ ਤੂੰ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੁੰ ਉਸ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੰਝ ਸਮਝ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛਾਲਾਂ ਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਪਾ ਕੇ ਰਹਾਂ ਜਾਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੀਦਾ, ਮਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੰਗਲ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਤੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਲੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛਾਲਾਂ ਪਾ ਕੇ ਰਹਾਂਗਾ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੰਡ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਉਹੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ—ਤੂੰ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਵੀ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 104ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਭਾਈ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਰਾਤ ਵੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਈ। ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਸਮੇਤ ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਤੇ ਜਪ ਕੀਤੇ, ਫਿਰ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੈਠ ਗਏ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ। ਪਰ ਭਰਤ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਰਾਜ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸੌਂਪਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਰਾਜ ਕਰ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਪਾਣੀ ਡੱਕ ਤੋੜ ਦੇਵੇ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਸਿਵਾਏ ਤੇਰੇ। ਜਿਵੇਂ ਘੋੜੇ ਦੀ ਦੌੜ ਜਾਂ ਗਰੁੜ ਦੀ ਉਡਾਣ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜੀ ਲੈਂਦਾ, ਪਰ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਜੀਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਲਾ ਕੇ, ਪਾਲ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੋਟਾ-ਤਗੜਾ, ਤੇ ਛੋਟਾ ਬੰਦਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲ ਤਾਂ ਲਿਆਵੇ, ਪਰ ਫਲ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਨੇ ਲਾਇਆ, ਉਹ ਉਸਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਇਹੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੂੰ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝ। ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਸਿਰਮੌਰ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਦਾਸਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਨਾ ਕਰ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿਚ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜੈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਵੇਖਣ। ਤੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਤੇਰੇ ਜੁਲੂਸ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਗਜਗਜਾਉਣ, ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਣ।