ਇਹ ਕਥਾ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਵਧੇਰੇ ਗਹਿਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਭਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਛਦਾ ਹੈ, "ਭਰਤ, ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਹਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ, ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਜਟਾ ਧਾਰ ਕੇ, ਇਥੇ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ, ਮ੍ਰਿਗ ਚਰਮ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ? ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੱਸੋ।" ਭਰਤ, ਜੋ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, "ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਕਰ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਵਿਚ, ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਇਜ਼ਤ ਗਵਾ ਲਈ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਫਲ ਤੋਂ ਵੰਜੀ ਹੋਈ, ਵਿਧਵਾ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿਚ ਡਿਗ ਪਵੇਗੀ।" ਭਰਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਿਹਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਓ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰ (ਮਘਵਨ) ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਨਾਗਰਿਕ ਤੇ ਵਿਧਵਾ ਮਾਵਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਦਇਆ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲੋ, ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੋ। ਧਰਤੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਨਾਲ, ਵਿਧਵਾ ਨਾ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨਣੀ ਰਾਤ ਚੰਨਣ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਭਰਤ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਭਰਾ, ਚੇਲਾ ਤੇ ਸੇਵਕ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਿਹਰ ਦਿਖਾਉ। ਤੁਸੀਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਸਦਾ ਸਤਕਾਰਤ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਤੋੜੋ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਰਤ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਦਿਲੋਂ ਸਾਂਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਤੁਸੀਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਗੁਣਵਾਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਲਈ ਕਦੇ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਲਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦਿਓ।" "ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇਛਾ ਸਦਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸੰਬੰਧੀ। ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਚੇਲੇ, ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ così ਸਮਝ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਛਾਲਿਆਂ ਤੇ ਚਰਮ ਪਹਿਨ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਜ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜ ਹੋਣਾ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਮਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ, ਦੋਨੋਂ ਧਰਮਵਾਨ ਮਾਪਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜੰਗਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਤੂੰ ਆਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਲੈ, ਜਦਕਿ ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਛਾਲਿਆਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਰਹਾਂ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੰਡ ਕੀਤੀ, ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ।" "ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ, ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਾਂਗਾ, ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ। ਪਿਤਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਤਿਕਾਰਤ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਰਾਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਲੰਘੀ। ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਭਰਤ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਜਪ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਹ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਬੈਠੇ, ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਦਾ। ਪਰ ਭਰਤ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਮਨਾਵਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਰਾਜ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਹ ਰਾਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੋ।" "ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਟੁੱਟਿਆ ਬੰਦ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਸਗੋਂ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰਾਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜਿਵੇਂ ਘੋੜੇ ਦੀ ਦੌੜ ਜਾਂ ਗਰੁੜ ਦੀ ਉਡਾਣ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਸਦਾ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਹੋਰਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਜੀਵਨ ਔਖਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ, ਇਕ ਬੂਟਾ, ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਲਾਇਆ ਤੇ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਛੋਟੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਚੜ੍ਹਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਜਦ ਬੂਟਾ ਫੁੱਲ ਲਿਆਵੇ, ਪਰ ਫਲ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।" "ਇਹੀ ਉਪਮਾ ਹੈ, ਰਾਮ; ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਮੂਖ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਨਾ ਕਰੋ। ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਦੇਖਣ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ, ਮਾਂ-ਪਿਤਾ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪੂਜਾ-ਪੂਰਨਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ।