ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਚਲਣ-ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਬੋਲ ਦੁਬਾਰਾ ਸੁਣਾਂਗਾ? ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਚੰਦ-ਮੁਖੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੇ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ-ਸਹੁਰਾ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹੇ; ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਵੀ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਹੁਣ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਰਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।" ਜਦੋਂ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਐਸਾ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਅੰਸੂ ਆ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਹਿਆ, "ਆਓ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਜਲ-ਤਿਲਕ ਕਰੀਏ।" ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ-ਸਹੁਰਾ, ਰਾਜਾ, ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਪਤੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤਵਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਇੰਗੁਦੀ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਪਿੰਡੀ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਉਪਰ ਵਾਲੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਵੀ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਪਿਤਾ ਲਈ ਜਲ-ਤਿਲਕ ਕਰਣ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਸੀਤਾ ਅੱਗੇ ਜਾਵੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲ; ਮੈਂ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਸਤਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਹੈ।" ਫਿਰ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤਿ, ਸੰਯਮੀ, ਮ੍ਰਿਦੁ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਲਿਆ। ਸੁਮੰਤਰਾ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸੰਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸੁਭ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੀ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਲੋਕ, ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁੱਧ, ਅਤੇ ਕੀਚੜ ਰਹਿਤ ਘਾਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਕਹਿੰਦੇ, "ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ।" ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ, ਅਟੱਲ ਪਾਣੀ ਜੋ ਮੈਂ ਅੱਜ ਚੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ।" ਫਿਰ ਰਾਘਵ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਇੰਗੁਦੀ, ਬੇਰ ਤੇ ਜੌ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਪਿੰਡੀਆਂ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਪਿੰਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਅਸਲ ਖਾਣਾ ਤੋਂ ਵਿਹੁਣ ਹਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਉਹੀ ਰਸਤੇ ਤੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਰਾਮ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਢਲਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਰਾਮ, ਆਪਣੀ ਪੱਤੀ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਭਰਤ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗਲ ਲਗਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਗਰਜਦੇ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਇਕੱਠੇ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਭਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਡਰ ਗਏ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਭਰਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹਨ।" ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਕੋ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੌੜੇ, ਮਨ ਇੱਕ-ਜੋੜ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਕੁਝ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ, ਕੁਝ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ, ਕੁਝ ਸੁੰਦਰ ਰਥਾਂ ਤੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਨਰਮ-ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਪੈਦਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਦੌੜੇ। ਉਹ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਹਨਾਂ 'ਚ, ਖੁਰਾਂ ਤੇ ਪਹੀਏ ਦੀਆਂ ਭਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਧਰਤੀ, ਵਾਹਨਾਂ, ਖੁਰਾਂ ਤੇ ਪਹੀਏ ਨਾਲ ਝੰਝੋੜੀ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਟਕਰ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਗੰਧ ਪਾ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਦੌੜ ਗਏ। ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਭੇਡੀਆਂ, ਮਾਝ, ਸੱਪ, ਬਾਂਦਰ, ਬਾਘ, ਜੰਗਲੀ ਬਲਦ, ਗਵਾਯਾ, ਤੇ ਚਿੱਤਰ-ਹਰਣ—all ਇਕੱਠੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਰਥਾਂਗ, ਨਤਯੂਹਾ, ਹੰਸ, ਕਾਰੰਡਵ, ਪਲਵ, ਕੋਕਿਲ, ਕ੍ਰੌਂਚ—ਇਹਨਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਡਰ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਡਾਰੀ ਭਰੀ। ਆਸਮਾਨ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਧਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ; ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬੜੀ ਚਮਕ ਦਿਖਾਈ। ਫਿਰ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਵਿਰਲੇ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਤੋਂ ਅਜਿੱਤ, ਨਿਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਦੇਖਿਆ। ਰਾਮ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਅਤੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਲੋਕ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਦੁਖੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਗਲ ਲਗਾ ਲਿਆ। ਉੱਥੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਗਲ ਲਗਾਇਆ, ਕੁਝ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਸਮਾਨ 'ਚ ਗੂੰਜਦੀ, ਪਹਾੜਾਂ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਜਦੀ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਡੋਲ ਦੀ ਗੂੰਜ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 102ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਵਾਲਮੀਕੀ ਨੇ ਰਚਿਆ। ਅਗਲੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਰਾਜ-ਪਤਨੀਆਂ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਚਲਦੀਆਂ, ਉਥੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਥਾਂ ਦੇਖੀਆਂ।