ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਰासत ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਗਏ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ—"ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਸਵੇਰੇ, ਸਜ-ਧਜ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋ?" ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਹ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਬਹੁਤ ਕਾਰਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?" ਅਗਲੇ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ "ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਹਥਿਆਰ, ਪਾਣੀ, ਯੰਤਰਾਂ, ਅਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੇ ਨਿਪੁੰਨ ਕਾਰੀਗਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ?" ਫਿਰ, "ਕੀ ਤੁਹਾਡੀ ਆਮਦਨ ਵਾਫਰ ਹੈ ਅਤੇ ਖਰਚਾ ਠੀਕ-ਠਾਕ? ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਖਜਾਨਾ, ਰਾਘਵ, ਅਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ?" "ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਖਰਚਾ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਆਏ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?" "ਕੀ ਉਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸਦਾ ਦਿਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਕਦੇ ਚੋਰੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਨਾ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?" "ਕੀ ਚੋਰ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਬੂਤ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ?" "ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤਕਲੀਫ ਜਾਂ ਸੁਖ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੇਰੇ ਪੰਡਿਤ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ?" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਘਵ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ, ਜੇ ਸਜ਼ਾ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਦੋਸ਼ ਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ—ਦਾਨ, ਵਿਚਾਰ, ਤੇ ਬੋਲ—ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੰਦੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ, ਤਪਸਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ, ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਧਨ ਨਾਲ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਧਨ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ?" "ਵਿਜੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧਨ, ਧਰਮ, ਅਤੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਅਰਥ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਮੰਗਲਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਾਸਤਿਕਤਾ, ਝੂਠ, ਗੁੱਸਾ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਢੀਲ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਅਣਗੌਲ, ਆਲਸੀਪਣ, ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਕੱਲੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ, ਅਣਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਨਾ, ਫੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਗੁਪਤ ਸਲਾਹ ਦੀ ਰਾਖੀ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਚੌਦਾਂ ਰਾਜ-ਦੋਸ਼ਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ, ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਉਠਨਾ ਆਦਿ— ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹੋ?" "ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਦਸ, ਪੰਜ, ਚਾਰ, ਸੱਤ, ਅੱਠ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਗਰੁੱਪਾਂ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆ-ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ?" "ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਛੇ ਨੀਤੀਆਂ, ਦੈਵੀ ਤੇ ਮਾਨਵ ਤੱਤ, ਵੀਹ ਕਰਤਵਾਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?" "ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਯੁੱਧ-ਯਾਤਰਾ, ਸਜ਼ਾ, ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਵੈਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਚਾਰ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੇਰੇ ਵੈਦਿਕ ਅਧਿਆਨ, ਯਜਨ, ਵਿਆਹ, ਤੇ ਵਿਦਿਆ-ਅਧਿਆਨ ਫਲਦਾਇਕ ਹਨ?" "ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੇਰੀ ਸਮਝ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਯਸ਼, ਤੇ ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਤੇ ਧਰਮਕ ਪਥ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?" "ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ, ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਵੰਡਦੇ ਹੋ?" "ਪਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ, ਜਦ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ, ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਦਾ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸੌਵੀਂ ਸਰਗਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਜਦ ਮੈਂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ?" "ਸਾਡੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਦਾ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਦ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਛੋਟਾ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।" "ਚਲੋ, ਰਾਘਵ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਯੋਧਿਆ ਚਲੋ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੋ।" "ਲੋਕ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਨਵ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਚਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਾਨਵ ਹੋਵੇ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਕੇਕਯਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਗਏ, ਸਾਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲੇ, ਪਿਤਾ ਦੁਖ ਤੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਅਕਸਮਾਤ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।" "ਉਠੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਦੁਰ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਜਲ-ਤ੍ਰਪਣ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।" "ਅਤੇ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਤੁਸੀਂ, ਰਾਘਵ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੋ।" "ਉਹ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਮਨ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ; ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਦੁਖੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੇਹ ਛੱਡੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕਵੀਂ ਸਰਗਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਭਰਤ ਦੀ ਦੁਖੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੀ, ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠੇ। ਭਰਤ ਦੇ ਬਚਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਵੱਲੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਵਿਜਲੀ ਦਾ ਘੂਮ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੁਲ੍ਹੜੀ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਇੱਕ ਸੌ ਦੂਜੀ ਸਰਗਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ।