ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਅਯੋਧਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਾਬਲ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਸੁਖੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੰਦਰਾਂ, ਸਰਾਅਵਾਂ ਤੇ ਪੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕਮੰਦ ਹੈ, ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੁਚੱਜਾ ਹੈ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ?" "ਕੀ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਨੋਹਰ ਹੈ, ਧਰਮ-ਵਿਰੁੱਧ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਾਰੇ ਡਰਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਖਾਨਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਬੁਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਘਵ? ਕੀ ਜਿਹੜੇ ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਪਸ਼ੂਪਾਲਕ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਨ? ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਤੀ ਰਾਹੀਂ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਭਲਾਈ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ? ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਕੀ ਤੂੰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ? ਕੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ? ਕੀ ਹਾਥੀ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਰਾਜਸੀ ਅਸ਼ਵਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਹਰ ਸਵੇਰ ਵੱਡੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ?" "ਕੀ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਅਧੂਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੌਲਤ, ਅਨਾਜ, ਹਥਿਆਰ, ਪਾਣੀ, ਯੰਤਰ ਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੇ ਮਾਹਰ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ? ਕੀ ਤੇਰੀ ਆਮਦਨ ਵੱਧ ਤੇ ਖਰਚ ਘੱਟ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਖਜਾਨਾ ਕਦੇ ਅਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ? ਕੀ ਤੇਰਾ ਖਰਚਾ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਆਏ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਯੋਧਿਆਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?" "ਕੀ ਕੋਈ ਭਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਕਦੇ ਚੋਰੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਿੰਦਾ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਕੋਈ ਚੋਰ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਉਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸਮੇਂ ਤੇ ਗਵਾਹੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ? ਹੇ ਰਾਘਵ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਮੰਤਰੀ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਸਦਾ ਜੁਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ?" "ਜੇ ਕੋਈ ਨਾਹਕ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਅਸ਼ਕਾਂ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਹਕ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਤੂੰ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਦਾਨ, ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਬੋਲ ਰਾਹੀਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ, ਤਪਸਵੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ, ਕੁਸ਼ਲ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?" "ਕੀ ਤੂੰ ਧਨ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਧਨ ਦੀ, ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ? ਕੀ ਤੂੰ, ਹੇ ਜਿੱਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਧਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਤੇ ਦੇਹਾਤੀ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ?" "ਕੀ ਤੂੰ ਨਾਸਤਿਕਤਾ, ਝੂਠ, ਗੁੱਸਾ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਟਾਲਮਟੋਲ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ, ਆਲਸ ਤੇ ਚੰਚਲਤਾ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ, ਅਣਜਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨਾ, ਫੈਸਲੇ ਕਰਕੇ ਅਮਲ ਨਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਨਾ ਰੱਖਣਾ ਤਿਆਗਿਆ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਉਠ ਕੇ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨਾ ਆਦਿ?" "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੂੰ ਦਸ, ਪੰਜ, ਚਾਰ, ਸੱਤ, ਅੱਠ ਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ? ਇੰਦਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਛੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੀਤੀਆਂ, ਦੈਵੀ ਤੇ ਮਾਨਵੀ ਕਾਰਕ, ਵੀਹ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਯੁੱਧ ਯਾਤਰਾ, ਦੰਡ, ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਵੈਰ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਲਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?" "ਕੀ ਤੇਰੀ ਵੈਦਿਕ ਪਾਠ, ਯੱਗ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਸਫਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ? ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੇਰੀ ਸਮਝ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਯਸ਼ ਤੇ ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਉਹੀ ਚਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਪਿਤਾ ਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਸੁਆਦਲਾ ਭੋਜਨ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?" "ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਮਾਯਣ ਦਾ ਸੌਵਾਂ ਸਰਗ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦ ਧਰਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ? ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਾਡਾ ਸਦਾ ਦਾ ਨਿਯਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਛੋਟਾ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲ, ਰਾਘਵ, ਸੁਖੀ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰਾਜਅਭਿਸੇਕ ਕਰਵਾ। ਲੋਕ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਨਵ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਈਸ਼ਵਰ-ਸਮਾਨ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਾਨਵ ਹੀ ਹੋਵੇ।