ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਤ੍ਯ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡਿਆਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਜੇ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ? ਕੀ ਉਸਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਜੇ ਵੀ ਚੰਗਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਉਹ ਅੱਗੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਕੀ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀਅ ਤੇ ਵੈਸ਼, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਹਨ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹਨ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ?" "ਕੀ ਆਯੋਧਿਆ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਾਬਲ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਹੇਠ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ?" "ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕਮਈ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਮੰਦਰਾਂ, ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ?" "ਕੀ ਉਹ ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਥਿਆਂ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕਮਈ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੀਤੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨਾਲ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ?" "ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਨੋਹਰ ਹੈ, ਧਰਮ-ਵਿਰੁੱਧ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ, ਤੇ ਖਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?" "ਕੀ ਉਹ ਖੇਤਰ, ਜਿਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਬੁਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਉਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਘਵ?" "ਕੀ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰਿਅ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ? ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਤੀ ਰਾਹੀਂ ਵਧਦੀ ਹੈ।" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ? ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰਖਿਆ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ?" "ਕੀ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਅਸਵਾਰੀਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਸਜ-ਧਜ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ?" "ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਸਰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਅਧੂਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੇਵਲ ਹਿੱਸੇਵਾਰ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ?" "ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਕਿਲ੍ਹੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਹਥਿਆਰ, ਪਾਣੀ, ਯੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁਸ਼ਲ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ?" "ਕੀ ਤੁਹਾਡੀ ਆਮਦਨ ਵਧੀਆ ਹੈ ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਘੱਟ? ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਕਦੇ ਅਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ?" "ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਖ਼ਰਚਾ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?" "ਕੀ ਉਹ ਉੱਚ-ਕੁਲ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਕਦੇ ਚੋਰੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਜਾਂਚੇ ਬਿਨਾ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਦੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ?" "ਕੀ ਚੋਰ, ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਗਵਾਹੀ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ?" "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਨਿਰਪੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ?" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਾਹਕ ਦੋਸ਼ ਲਗਣ ਕਾਰਨ ਰੋਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਂਸੂ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਜ਼ੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੰਡ ਦੇਵੇ।" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ—ਦਾਨ, ਸੋਚ ਤੇ ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ—ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ, ਤਪਸਵੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ, ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਧਨ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਧਨ ਦੀ, ਤੇ ਮੌਜ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ?" "ਹੇ ਜਿੱਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ, ਧਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਕਾਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡ ਕੇ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਾਸਤਿਕਤਾ, ਝੂਠ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਟਾਲ-ਮਟੋਲ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ, ਆਲਸ ਤੇ ਚੰਚਲ ਮਨ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ, ਅਣਜਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨ, ਫੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾ ਕਰਨ, ਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਗੁਪਤਤਾ ਨਾ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਚੌਦਾਂ ਰਾਜਕੀਆ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਉੱਠਣ ਦੀ ਅਣਗਵਾਈ ਆਦਿ?" "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਦਸ, ਪੰਜ, ਚਾਰ, ਸੱਤ, ਅੱਠ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?" "ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਨੀਤੀ, ਦੈਵੀ ਤੇ ਮਾਨਵੀ ਤੱਤ, ਵੀਹ ਕਰਤਵ, ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਚੱਕਰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?" "ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਯੁੱਧ ਯਾਤਰਾ, ਦੰਡ, ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਜਨਮ, ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਵੈਰਤਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਾਰ ਜਾਂ ਤਿੰਨ, ਜਾਂ ਸਭ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਸਲਾਹ ਕਰਦੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਪਾਠ, ਯਜਨਾਂ, ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ-ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?" "ਕੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਝ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ, ਉਮਰ, ਯਸ਼, ਧਰਮ, ਕਾਮ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਚਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਤੇ ਧਰਮਿਕ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਭੋਜਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ, ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਹੜੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੰਡਦੇ ਹੋ?" "ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੌਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜ ਕਿਹੜਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ?" "ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਦਾ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖਾ: ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਛੋਟਾ ਕਦੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।