ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਬੜੀ ਸਨੇਹੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਭਰੀ ਬਾਤਚੀਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਿਆਰੇ ਭਰਤ, ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀਆ ਵਜੋਂ ਕਿਸੇ ਐਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਨਿਰਭੀਕ, ਬਹਾਦੁਰ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਅਡਿੱਗ, ਪਵਿੱਤਰ, ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਦਾ, ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਮੁੱਖ ਯੋਧੇ ਕੀ ਤਾਂਘਣੇ, ਯੁੱਧ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਖੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫੌਜੀ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਜਾ ਲਈ ਵੱਡੀ ਬਿਪਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ ਲੋਕ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜਾਨ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਨ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਤ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਨਿਪੁੰਨ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਦੇ ਦੱਸ, ਵੈਰੀ ਪੱਖ ਦੇ ਪੰਜ—ਇਹ ਅੱਠਾਰਾਂ ਅਹੁਦੇ—ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਗੁਪਤਚਰ ਰੱਖਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਣ? ਕੀ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਤਸੁਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ? ਕੀ ਤੂੰ ਵਿਅਵਹਾਰਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੂਰਖ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਬਹੁਤ ਤਰਕ ਸਿੱਖ ਕੇ ਵਿਅਰਥ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਾ, ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ‘ਸੱਤ’ ਜੋ ਸਾਡੇ ਵੀਰ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ, ਅਜੇ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਸੰਯਮੀ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਅਯੋਧਿਆ, ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਉਲਾਸਮਈ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਭੀੜ-ਭਾੜ ਵਾਲਾ, ਮੰਦਰਾਂ, ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੋਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਮੱਤ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਮੇਲੇ-ਠੇਲੇ, ਚੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਵਾਫ਼ਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਨੰਦਮਈ, ਅਧਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਾਰੇ ਡਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਖ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਪਾਲਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਖੇਤੀ ਰਾਹੀਂ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਬਿਨਾਂ ਅਣਗੌਲ ਕਰੇ? ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਸਣ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਕੀ ਤੂੰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਧੀਆ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਕੀ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਵਾਫ਼ਰ ਗਾਂ ਹਨ? ਕੀ ਤੂੰ ਰਾਜਸੀ ਅਸਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਵੱਡੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਸੋਹਣੇ ਸਿੰਗਾਰ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਹ ਅਧੂਰੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕਿਲੇ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਹਥਿਆਰ, ਪਾਣੀ, ਯੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੇ ਨਿਪੁੰਨ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਸਜਜਤ ਹਨ? ਕੀ ਤੇਰੀ ਆਮਦਨ ਵੱਧ ਹੈ ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਘੱਟ? ਤੇਰਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਕਦੇ ਅਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ? ਕੀ ਤੇਰਾ ਖ਼ਰਚਾ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਆਏ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਉੱਚ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਕਦੇ ਚੋਰੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਜਾਂਚੇ ਬਿਨਾਂ ਨਿੰਦਾ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਵੇ? ਕੀ ਚੋਰ, ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਵਾਹੀਆਂ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ? ਭਾਰਤ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਨਿਰਪੱਖ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਸਮਿਆਂ—ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ—ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ? ਜੋ ਲੋਕ ਨਾਹਕ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ, ਰਾਘਵ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ-ਭਾਵੇਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਕੀ ਤੂੰ ਵੱਡਿਆਂ, ਛੋਟਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ—ਦਾਨ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਬਚਨ ਰਾਹੀਂ—ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ, ਤਪੱਸਵੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ, ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਧਨ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਧਨ ਦੀ, ਅਤੇ ਸੁਖ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ? ਵਿਜਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੀ ਤੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖ ਕੇ ਧਨ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸਭ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਨਗਰ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤੀ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੂੰ ਨਾਸਤਿਕਤਾ, ਝੂਠ, ਗੁੱਸਾ, ਅਣਗੌਲ, ਟਾਲ-ਮਟੋਲ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ, ਆਲਸ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਇੱਕਲਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਅਣਭਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਫੈਸਲੇ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੀ ਗੁਪਤਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰਕੇ ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਕੀ ਤੂੰ ਚੌਦਾਂ ਰਾਜਸੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰਨਾ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਉਠ ਕੇ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨਾ ਆਦਿ? ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੂੰ ਦਸ, ਪੰਜ, ਚਾਰ, ਸੱਤ, ਅੱਠ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਭਲੀ-ਭਾਂਤੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਛੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੀਤੀਆਂ, ਦੈਵੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰਕ, ਵੀਹ ਕਰਤਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਮੰਡਲ ਦੀ ਯਥਾਰਥ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਸਿਖਿਆ ਭਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਧਰਮ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸਮਝਾਈ।