ਇੱਕ ਵਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ, ਪਰਖਵਾਂ ਅਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਬਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਮੱਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਸਲਾਹ ਜਾਂ ਉਪਾਏ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਕ ਅਕਲਮੰਦ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਧੀਕ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋ? ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਇਕ ਗਿਆਨੀ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਚਾਹੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮੂਰਖਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਲਵੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸਲ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਕ ਵੀ ਮੰਤਰੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਬਹਾਦੁਰ, ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਸੋਝੀ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁੱਖ ਨੌਕਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੱਧਮ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਕੰਮ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਕੰਮ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਉਹੀ ਚੁਣਦੇ ਹੋ ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਪਵਿੱਤਰ, ਪਿਤਾ-ਦਾਦਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਤੋਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋ? ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜ ਕਠੋਰ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਕਰਕੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘਟਿਆ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਤਿਤ ਜਾਂ ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਕਠੋਰ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ? ਜੇ ਕੋਈ ਚਲਾਕ ਚਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਨੀਚ ਇਰਾਦਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹਕੀਮ, ਬਹਾਦੁਰ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸੇਨਾਪਤੀ ਉਹ ਚੁਣਿਆ ਹੈ ਜੋ ਨਿਰਭਯ, ਬਹਾਦੁਰ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਦ੍ਰਿੜ, ਪਵਿੱਤਰ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ, ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਤੇ ਯੋਗ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁੱਖ ਯੋਧੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਖੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਤਨਖਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ? ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਦੇਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੈਨਿਕ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਬਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਬੇਕਦਰੀ ਹੈ। ਕੀ ਸਭ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹਨ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਦੂਤ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਚੁਣਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੋਇਆ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਨਿਪੁੰਨ, ਚਤੁਰ ਤੇ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅੱਠਾਰਾਂ ਅਹੁਦਿਆਂ—ਦੱਸ ਆਪਣੇ ਤੇ ਪੰਜ ਦੁਸ਼ਮਣ ਪਾਸੇ—ਹਰ ਇੱਕ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਗੁਪਤਚਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਨਾ ਹੋਣ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਕਦੇ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨਾ ਅੰਕਦੇ? ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵੈਭਵ-ਲਾਲਚੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਚਕਾਣੇ ਲੋਕ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਨਿਕਮਮੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਇਹ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਤਰਕ ਲੈ ਕੇ ਵਿਅਰਥ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਾ, ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵੀਰ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵੱਸਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 'ਸੱਚ' ਹੈ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਜੇ ਵੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮਾਂ ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਾਲੇ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਿਪੁੰਨ ਹਕੀਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਯੋਧਿਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਘਣੀ ਆਬਾਦੀ, ਮੰਦਰਾਂ, ਸਰਾਂ ਤੇ ਤਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਮਰਦਾਂ-ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕਦਾਰ, ਮੇਲਿਆਂ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋਤੀ ਹੋਈ ਹੱਦਾਂ, ਵਾਧੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਸੁਖਦਾਇਕ, ਅਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਾਰੇ ਡਰਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਤੇ ਖਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਬੁਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ? ਕੀ ਉਹ ਸਭ ਲੋਕ, ਜੋ ਖੇਤੀ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੋਈ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਕੀ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਗਾਂ ਹਨ? ਰਾਜਾ ਦੇ ਅਸ਼ਵ ਤੇ ਹਾਥੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਤੋਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਉੱਠ ਕੇ, ਸਜ-ਧਜ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕ ਦੇ, ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਅਧੂਰੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਕਿਲੇ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਹਥਿਆਰ, ਪਾਣੀ, ਯੰਤ੍ਰ ਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੇ ਨਿਪੁੰਨ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਪੂਰ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੀ ਆਮਦਨ ਵਾਧੂ ਹੈ ਤੇ ਖਰਚ ਘੱਟ? ਤੇਰਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਕਦੇ ਅਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ? ਕੀ ਤੇਰਾ ਖਰਚਾ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਆਏ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਯੋਧਿਆਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਕਦੇ ਚੋਰੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ? ਕੀ ਚੋਰ, ਜੋ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਬੂਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ? ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਕੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਮੰਤਰੀ ਤੇਰੇ ਹਿੱਤ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਹਕੀਮਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾਨ, ਸੋਚ ਤੇ ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ—ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ—ਕਰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜਧਰਮ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ, ਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੱਚੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ।