ਭਾਈ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁੰਘਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਲਿਆ ਤੇ ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਪਿਆਰੇ ਭਰਤ, ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ? ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਹਾਲਤ ਇੱਥੇ ਬੜੀ ਅਜੀਬ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਦੱਸ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਕੀ ਰਾਜਾ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ? ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਗਏ ਹਨ? ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰਾ ਰਾਜ, ਜੋ ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਲਈ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੇ ਪੱਕੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਠੀਕ ਹਨ? ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਚਾਰਿਆ ਹਨ, ਕੀ ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਕੌਸਲਿਆ, ਸੁਮੀਤਰਾ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕੈਕੇਈ—allੀਆਂ ਖੈਰ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ? ਤੇਰਾ ਕੁਲ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼ਟ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਹੈ, ਕੀ ਉਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਵਿਧੀ ਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ, ਵੈਦਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਦਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਖਿਆ ਦਾਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੇ ਧਨ ਸੰਬੰਧੀ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਣ ਹੈ, ਆਦਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਜੀਰ ਉਹੀ ਚੁਣੇ ਹਨ ਜੋ ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਬਹਾਦਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਤੀਬਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ? ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਲਈ ਜਿੱਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸਲਾਹ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ। ਕੀ ਤੂੰ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ? ਕੀ ਤੂੰ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਉਠਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਪਹਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੂੰ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਸਲਾਹ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ? ਜਦ ਤੂੰ ਸੁਝਾਅ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਕੀ ਤੇਰੀ ਯੋਜਨਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਲੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ? ਕੀ ਤੂੰ, ਰਾਘਵ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਨਤੀਜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਨਿਰਣਿਤ ਕਰਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ, ਤੁਰੰਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਕਰਤੱਬ ਜਾਂ ਹੋਏ ਕੰਮ ਤੇਰੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹਨ? ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਕੀ ਤੂੰ, ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਕੋਈ ਵੀ ਸਲਾਹ, ਤਰਕ ਜਾਂ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਪਤਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮੂਰਖਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਹੋਸ਼ਿਆਰ, ਬਹਾਦਰ, ਪ੍ਰਤੀਭਾਸ਼ালী ਤੇ ਚੁਸਤ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਨ ਦਿਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੇਰੇ ਮੁੱਖ ਸੇਵਕ ਵੱਡੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ, ਮੱਧਮ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲੇ ਮੱਧਮ ਕੰਮਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਹੇਠਲੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹਨ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਉਹੀ ਚੁਣਿਆ ਹੈ ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪਿਤਾ-ਦਾਦਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਤੋਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਕੰਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ? ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਕਠੋਰ ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਕਲੇਸ਼ਤ ਹੈ? ਕੀ ਪੰਡਤ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਅਣਸੁਣਿਆ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਿਤ ਜਾਂ ਲਾਲਚੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ? ਜੋ ਚਲਾਕੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੈਦ, ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਸੱਤਾ ਦਾ ਲਾਲਚੀ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਪਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਉਹ ਚੁਣਿਆ ਹੈ ਜੋ ਨਿਡਰ, ਬਹਾਦਰ, ਚੁਸਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ, ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਤੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਮੁੱਖ ਯੋਧੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਯੁੱਧ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਤਨਖਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ? ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਤਨਖਾਹ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫੌਜੀ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਬੇਰੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਬਿਪਤਾ ਹੈ। ਕੀ ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ, ਤੇਰੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ਪੂਰੇ ਸਮਰਪਣ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜਾਨ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਨ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਤ ਉਹ ਚੁਣਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਵਿਦਵਾਨ, ਹੋਸ਼ਿਆਰ, ਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਭਰਤ? ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਪਦਵੀਆਂ—ਦੱਸ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ, ਪੰਜ ਦੁਸ਼ਮਣ ਪਾਸੇ—ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ, ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ? ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਤੂੰ ਵਿਅਵਹਾਰਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਅਰਥ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਇਹ ਮੂਰਖ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲੌਜਿਕ ਸਿੱਖ ਕੇ ਵਿਅਰਥ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੰਨਣ। ਹੇ ਪਿਤਾ, ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 'ਸੱਚ' ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਬਹਾਦਰ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਜੇ ਵੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਤੇ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ, ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਇਕ-ਇਕ ਗੱਲ ਪੁੱਛੀ, ਉਸ ਦੀ ਖੈਰ-ਅਫ਼ੀਅਤ, ਪਰਿਵਾਰ, ਰਾਜ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦਿਖਾਈ।