ਭਰਤ, ਰਾਮ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ 'ਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯਜਨ-ਵੇਦਿਕਾ ਵੇਖੀ ਜੋ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਜਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਨਜ਼ਰ ਗੜਾ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਕੁਟ ਸੀ। ਰਾਮ, ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਅਤੇ ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਰਮਕ ਰਾਜਾ, ਸਿੰਹ-ਸਮਾਨ ਮੋਢੇ, ਸ਼ਕਤਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ, ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਅੱਖਾਂ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਘਿਰੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਰਾਮ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ-ਸਰਵਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਕਿ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਧਰਮਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਉਹ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲ ਘੁੱਟਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਉਠਿਆ: "ਜੋ ਕਦੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਤਕਾਰਯੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹੈ—ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਲਈ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਦੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਭਾਰੀ ਜਟਾਵਾਂ ਦਾ ਬੋਝ ਢੋ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਰਾਘਵ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਸਰੀਰਕ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਦਨ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੀ ਦੇਹ ਅੱਜ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ—ਜੋ ਆਰਾਮ ਦਾ ਆਦੀ ਸੀ—ਇਸ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਨਿਰਦਈ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਲਾਨਤ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਤ ਹੋਇਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੰਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਭਰਤ, "ਮਹਾਨ!" ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਹਿ ਸਕਿਆ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲ ਸਕਿਆ। ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲ ਘੁੱਟੀ ਹੋਈ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, "ਮਹਾਨ!" ਕਹਿ ਕੇ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕਹਿ ਸਕਿਆ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵੀ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਸੂ ਪੋਂਝੇ। ਫਿਰ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗੁਹਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ, ਸ਼ੁਕਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਜੇ, ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤਾ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਚਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਔਖਾ ਸੀ—ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਹੋਇਆ—ਜਿਵੇਂ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸੂਰਜ। ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਉਠਾ ਲਿਆ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘਿਆ, ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਆਪਣੇ ਗੋਦ 'ਚ ਬਿਠਾਇਆ, ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: "ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਜੋ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਆ ਗਿਆ? ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਜੀਵਤ ਹਨ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹਾਏ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਕਰਤੀ ਅਜੀਬ ਹੈ—ਕਿਉਂ, ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਕੀ ਰਾਜਾ ਜੀਵਤ ਹਨ, ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ? ਜਾਂ, ਕੀ ਰਾਜਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਅਚਾਨਕ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਗਿਆ? ਮ੍ਰਦੁ-ਭਾਵ, ਕੀ ਤੇਰਾ ਰਾਜ, ਜੋ ਬਚਿਆਂ ਦਾ ਸਥਿਰ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ, ਖੋ ਗਿਆ? ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਾਅਦਾਂ ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੈ? ਕੀ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਸੱਚ 'ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਹੈ? ਉਹ ਜੋ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ? ਕੀ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ, ਸਿੱਖਿਆ-ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਦਾ-ਧਰਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਹਨ, ਪਿਆਰੇ? ਪਿਆਰੇ, ਕੌਸਲਿਆ, ਅਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਚੰਗੀਆਂ ਹਨ? ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੈ? ਕੀ ਤੇਰਾ ਕੁਲ-ਪੁਜਾਰੀ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨੀ, ਇਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ, ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਵਿਧੀਆਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ, ਪਿਆਰੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ, ਡਾਕਟਰਾਂ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ, ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਿਆ-ਦਾਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂ, ਅਤੇ ਧਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਸ਼ੂਰ, ਗਿਆਨੀ, ਸਵ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਉੱਚ-ਕੁਲ, ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਹਨ, ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ, ਰਾਘਵ, ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਜਦ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਲਾਹ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਹੋਣ। ਕੀ ਤੂੰ ਨੀਂਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ 'ਚ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ? ਕੀ ਤੂੰ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਉਠਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਇੱਕਲਾ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤਾਂ ਨਾਲ? ਜਦ ਤੂੰ ਸਲਾਹ ਲੈ ਚੁੱਕਾ, ਕੀ ਤੇਰੀ ਯੋਜਨਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ? ਕੀ ਤੂੰ, ਰਾਘਵ, ਜਦ ਤੂੰ ਥੋੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਨਤੀਜਾ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ 'ਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਵਿਲੰਬ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।