ਭਾਰਤ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਦਲ ਹੀ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਉਹ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੋਵੇ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾ, "ਇਥੇ ਹੀ ਰਾਮ ਜੀ ਹਨ।" ਫਿਰ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਗੁਹਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ ਉਥੇ ਜਲਦੀ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। (ਇਥੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਅਠਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।) ਫੌਜ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾ ਕੇ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਬੇਚੈਨ ਸੀ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ, "ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ," ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਵੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਜਦੋਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਕੁਟੀਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਸ ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਲੱਕੜ ਵੇਖੀ ਜੋ ਚੀਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖੀ, ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਟੰਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਢੇਰ ਵੇਖੇ ਜੋ ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਮਹਿਸ ਦੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਠੰਡ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ, ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਸੀਂ ਉਹ ਥਾਂ ਆ ਗਏ ਹਾਂ ਜਿਸਦਾ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਇਥੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ ਜੋ ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਉੱਚੇ ਟੰਗੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਹ ਚਿੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਅਜੀਬ ਵੇਲੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਣ।" "ਇੱਥੇ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ, ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਤੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹੋਏ ਗਏ ਹਨ।" "ਉਹ ਧੂੰਆ, ਜੋ ਰਸਤੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤਪਸਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਰਾਘਵ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ। "ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਬੈਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਇਕੱਲਾਪਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਹਾਏ, ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਤੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ!" "ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" "ਇਸੇ ਲਈ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿੰਦਤ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦਿਆਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵੇਖੀ। ਉਹ ਖੁਲ੍ਹੀ-ਚੌੜੀ ਸੀ, ਸਾਲ, ਤਾਲ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਕਰਨ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਛਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਯਗਯ ਦਾ ਵੇਦਿਕ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵਰਗੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਾਲੀਆਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਨ। ਉਥੇ ਤੀਰ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸਨ, ਤੂਣੀ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੁਕ ਤੇਜ਼, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਬਿਲ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਥਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚਿੱਟਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਢਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਛਪਰੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦਸਤਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਜੇਤੂ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਉਥੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਚੌੜਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਵੀ ਵੇਖਿਆ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਤੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਸ ਜਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਥੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੀਆਂ ਮੋਢਿਆਂ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ, ਕੌਮਲ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਬਲੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਯਸ਼ਸਵੀ ਭਾਰਤ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੌੜ ਪਿਆ—ਉਹ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੋ ਪਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ: "ਜੋ ਕਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਜੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਪਾ ਕੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਇਹ ਭਾਰੀ ਜਟਾਂ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਰਾਘਵ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?" "ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਗਯ ਕਰਕੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਠਿਨਾਈ ਦੇ ਕੇ ਹੀ ਧਰਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।