ਭਾਰਤ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਂ ਬੜੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੜਬੜ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਸ ਇੱਕ-ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਫੌਜ ਨੇ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚਿਤਰਕੂਟ ਉੱਤੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾ ਕੇ, ਭਾਰਤ, ਪੈਦਲ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਕਕੁਤਸਥਾ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਪੈਦਲ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਫੌਜ ਦੇ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹੀ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਪਿਆਰੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਖੰਗਾਲੋ। ਗੁਹਾ, ਜੋ ਤੀਰ-ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਕੁਤਸਥਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੇ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਖੰਗਾਲਾਂਗਾ। ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਰਾਮ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਵਿਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ, ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਂ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰ, ਜੋ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਚਿਨ੍ਹਿਤ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਂ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਤਕ ਉਹ, ਜੋ ਰਾਜ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਾਜ-ਪਦ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਜਲ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਮੈਂ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸਚਮੁਚ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਧਨਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ ਦਾ ਚਮਕਦਾ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਵਿਦੇਹੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਵੀ ਕਾਮਯ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਘਿਰੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦੀ ਹੈ। ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਰਗਾ, ਵੀ ਧਨਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਕੁਤਸਥਾ (ਰਾਮ) ਕੁਬੇਰ ਵਾਂਗ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਡਰਾਵਨਾ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ, ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ-ਭੁਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪੈਦਲ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ, ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਫੁੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜੜਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਗਈਆਂ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਗੁਹਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਫੌਜ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਜਦ ਫੌਜ ਠਹਿਰ ਗਈ, ਭਾਰਤ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਰਸਤਾ ਦੱਸਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ, “ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ,” ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਵੀ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਚਲਿਆ। ਭਾਰਤ, ਜਦ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਅਤੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖੇ। ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਲੱਕੜਾਂ, ਜੋ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵੇਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਥੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਪਸਰੇ ਹੋਏ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ। ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਭੈਂਸ ਦੇ ਚਮੜਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਢੇਰ, ਜੋ ਗਰਮੀ ਲਈ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਵੇਖੇ। ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਭਾਰਤ, ਜਦ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਹ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਜੋ ਉੱਪਰ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਸਤਾ ਚਿੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਉਹ ਵੀ ਅਜੀਬ ਸਮੇਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਪਹਾੜੀ ਪਾਸੇ, ਉੱਚੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਾਲੀ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਧੂੰਆਂ, ਜੋ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤਪਸਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਰਾਘਵ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਘ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ, ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਰਾਘਵ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ। ਇੱਥੇ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਅਠਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਲਿਖਿਆ।