ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਚਲਦੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਆਖ ਦਿਆਂਗਾ ਕਿ ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਪਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਦਿਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖਾਂਗਾ ਕਿ ਰਾਜ ਲੈ ਲੈ, ਉਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਖੇਗਾ, "ਜੋ ਹੁਕਮ।" ਆਪਣੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਲਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿਮਟ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਾਜ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ ਹਨ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮੁਹਰੇ ਪੈਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਲਵਾਨ ਆਦਮੀ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਦੇ ਆਦੀ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਣ ਆਏ ਹਨ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਆਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਥੋਂ ਲੈ ਜਾਣਗੇ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਦੋ ਸੋਹਣੇ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼ ਸਨ। ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਜਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਛਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਛਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤ ਸੀ, ਹਾਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੇ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਭਰਤ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਕੋਈ ਗੜਬੜ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਫੌਜ ਨੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਡੇਰੇ ਲਾ ਲਏ। ਉਹ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਫੌਜ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੰਢੇ-ਕੰਢੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਡੇਢ ਯੋਜਨ ਤਕ ਫੈਲ ਗਈ। ਭਰਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਨੇ ਮਾਣ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਉੱਤੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਉਹ ਫੌਜ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਠਿਕਾਣਾ ਲਗਾ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਭਰਤ, ਜੋ ਪੈਦਲ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਜਦ ਫੌਜ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕ ਗਈ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨਾਲ ਇਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਛਾਣ। ਗੁਹਾ, ਜਿਹਦੇ ਕੋਲ ਤੀਰ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇਥੇ ਕਕੁਤਸ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਲੱਭੇ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਵੀ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਭਰਤ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਕੂਨ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਰਾਜ ਚਿੰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਚਰਨ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ, ਜੋ ਰਾਜ ਦਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।" ਭਰਤ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਸੌਮਿਤ੍ਰ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਧੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੈਦੇਹੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਵੀ ਧੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਵੀ ਧੰਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ, ਨੰਦਨ ਵਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁਬੇਰ ਵਾਂਗ, ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਭਾਗ ਪੂਰਾ ਕਰ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਬਲੀ, ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਮ ਇੱਥੇ ਵੱਸ ਰਹੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸਭ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਭਰਤ, ਜੋ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਪੈਦਲ ਹੀ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਕਰਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਜੜਾਂ ਸਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਜਦ ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰ ਲੰਘ ਕੇ ਮਨਜ਼ਿਲ ਪਾ ਲੈ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਧੂ-ਸੰਤ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਭਰਤ ਨੇ ਗੁਹਾ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇ ਫੌਜ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਫੌਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਠਿਕਾਣਾ ਲਾ ਲਿਆ, ਭਰਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ ਤੇ ਰਸਤਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ ਕਿ "ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲੈ ਆਓ," ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੇ ਭਰਤ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਬੇਚੈਨ ਸਨ। ਜਦ ਭਰਤ ਤੁਰਦਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖੇ। ਉਸ ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਲੱਕੜ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵੇਖੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ, ਭਰਤ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਆਪਸੀ ਮਿਲਾਪ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਘੜੀਆਂ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।