ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਵਾਰ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜਾਂ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਭਰਾ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਦ ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਹਿ ਦਿਆਂਗਾ, 'ਰਾਜ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।'" ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਗੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿਆਂ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਹੇਗਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਧਰਮਵਾਨ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁੰਘੜ ਗਏ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਲੱਜਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਖੁਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ ਹਨ।'" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਜਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਘਰ ਲਿਜਾਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਜਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿਤਾ, ਰਘੁਨੰਦਨ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ, ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਣ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਵੇਖ, ਉਹ ਦੋ ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਦੌੜਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਾਲਤੂ ਤੇਜ਼-ਤਰਾਰ ਘੋੜੇ ਹਨ। ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜੋ ਮਹਾਨ-ਕਾਇਆ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਜਯਾ ਨਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਗਿਆਨੀ ਪਿਤਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹਾਥੀ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਛਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਛਤ੍ਰ ਹੈ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇਸ ਸਭ ਵਿਚ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤ ਹਨ, ਹਾਲ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਉਤਰੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਭਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਫੌਜ ਨੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਉਲਝਣ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਹ ਫੌਜ, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਲਗਭਗ ਇਕ-ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਤਕ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਹ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਦਾ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਗਿਆਨਵਾਨ ਭਰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਉੱਤੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਭਰਤ, ਪੈਦਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਕਕੁਤ੍ਸਥ (ਰਾਮ) ਵੱਲ ਵਧੇ। ਜਦ ਫੌਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹੜੀ ਹੋ ਗਈ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਜੰਗਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਛਾਨ ਮਾਰ। ਗੁਹਾ, ਜੋ ਤੀਰ-ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕਕੁਤ੍ਸਥ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੇ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਛਾਣਾਂਗਾ।" ਭਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਰਾਮ, ਜਾਂ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਮਹਾਨ-ਭਾਗਵਤੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਕੂਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਚਰਨ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ, ਜੋ ਰਾਜ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ।" ਭਰਤ ਨੇ ਆਹ ਭੀ ਕਿਹਾ, "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਧਨਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ ਦਾ ਕਮਲ-ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ ਹਰ ਰੋਜ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਵੈਦੇਹੀ ਵੀ ਧੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ-ਘੇਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਵੀ ਧੰਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਕੁਤ੍ਸਥ ਰਾਮ, ਕੁਬੇਰ ਵਾਂਗ ਨੰਦਨ ਬਾਗ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਫਲ ਪਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਮ, ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਇੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਭਰਤ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਪੈਦਲ ਹੀ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ। ਜਦ ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਨਿਕਟ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਜੋ ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਸੰਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਭਰਤ, ਗੁਹਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਫੌਜ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਫੌਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾਈ, ਭਰਤ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚਲੇ ਅਤੇ ਰਸਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ, "ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ," ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਏ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਤੇ ਭਰਤ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਭਰਤ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕੁਟੀਆ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।