ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੇ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਸਨੇਹੀ ਤੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਭਰਤ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਤਿੱਖੀ ਜਾਂ ਅਪਰੀਤਿਕਰ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਜੇਕਰ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ਼ਦਾਇਕ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਕਹਿ ਲਵਾਂਗਾ। ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਰਾਜ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਾਂਗਾ ਕਿ ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਦਿਲੋਂ ਆਖਾਂ, ਹੇ ਲੱਖਣ, 'ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ', ਤਾਂ ਉਹ ਜਰੂਰ ਆਖੇਗਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਓਵੇਂ ਹੋਵੇ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਕੇ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸੀ, ਲੱਖਣ ਲਾਜ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕ ਗਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ, 'ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਆਪ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ ਹਨ।' ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਜਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰਾ ਵੀ ਇਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਾ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ।' 'ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਣ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਘਰ ਲੈ ਜਾਣਗੇ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿਤਾ, ਰਘੁਨੰਦਨ, ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦੀ ਹੈ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਣਗੇ।' 'ਉਹ ਦੋ ਸੋਹਣੇ, ਚੰਗੀ ਨਸਲ ਦੇ ਤੇ ਮਨਭਾਵਣੇ ਘੋੜੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜੋ ਮਹਾਨ-ਸ਼ਰੀਰੀ ਹਾਥੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਜਯਾ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਛਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਛਤ੍ਰ ਹੈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸੰਦੇਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।' ਫਿਰ ਲੱਖਣ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਹਾਲ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਉਤਰੇ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਭਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੋਈ ਗੜਬੜ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਫੌਜ ਨੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸੇ ਡੇਰੇ ਲਾਏ। ਇੱਛਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਹ ਫੌਜ, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਹ ਫੌਜ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਭਰਤ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ ਸੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਹੋਈ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਉੱਤੇ ਰਘੁਕੁਲ ਜੋਤੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਲਾ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਭਰਤ, ਪੈਦਲ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਕਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਵੱਲ ਪੈਦਲ ਹੀ ਚੱਲ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਫੌਜ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕ ਗਈ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਜ। ਗੁਹਾ, ਜੋ ਧਨੁ, ਬਾਣ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਕਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਕਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੇ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਰਾਮ, ਜਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਲੱਖਣ, ਜਾਂ ਮਹਾਭਾਗ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਕੂਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਕੂਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਚਰਨ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਕੂਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ, ਜੋ ਰਾਜਯੋਗ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦਾ ਤੇ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਜਲ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਕੂਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।' 'ਸੌਮਿਤ੍ਰ (ਲੱਖਣ) ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਧਨਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਗ ਵੈਦੇਹੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਵੀ ਧਨਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਵੀ ਧਨਿਆ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਕੁਬੇਰ ਵਾਂਗ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਵੀ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ, ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਇੱਥੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਭਰਤ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਪੈਦਲ ਹੀ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਕਰਕੇ, ਜੜਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਜਦ ਭਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜਦ ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਧੂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਫੌਜ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਫੌਜ ਟਿਕ ਗਈ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਾਜ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ, 'ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ,' ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਕੋਲ ਕੋਲ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੇ ਭਰਤ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ।