ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੜੀ ਮਿੱਠਾਸ ਅਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਏ ਸੁਖੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਕੋਈ ਔਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਅਧਰਮ ਨਾਲ—even ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭੀ ਸਾਰਵਭੌਮਤਾ—ਚਾਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਸੁਖ ਆ ਜਾਵੇ ਪਰ ਬਿਨਾਂ ਭਰਤ, ਤੇਰੇ ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਖ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਿਵਾਰਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੈ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਅਯੋਧਿਆ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਛਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਗਈਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭਰਤ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਤਾ ਕੈਕੇਈ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ, ਸਖਤ ਤੇ ਅਪਰੀਤਿ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਿਆਂ, ਰਾਜ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਦੇ ਕੁਝ ਨਾਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਚਾਹੇ ਸੋਚ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਭਰਤ ਨੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਬੁਰਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ? ਜਾਂ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਡਰ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਭਰਤ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਭਰਤ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਤੂੰ ਕੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਅਪਰੀਤਿ ਭਰੇ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲੀਂ; ਜੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਂ ਆਪ ਕਹਾਂ। ਭਾਈ-ਭਾਈ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ-ਪਿਤਾ ਕਿਸੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਰੁੱਧ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਚਲਦੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਦ ਭਰਤ ਮਿਲੇਗਾ, ਮੈਂ ਆਪ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਦਿਲੋਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਾਂਗਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਖੇਗਾ, 'ਠੀਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਪਰਾਇਣ ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਕਹੀ ਗਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, 'ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਆਪ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।' ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਲਾਜ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਆਦਮੀ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਸ਼ਾਇਦ, ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਦੇ ਆਦੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਘਰ ਲੈ ਜਾਣੇ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਆਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ।' 'ਹੇ ਵੀਰ, ਵੇਖ, ਉਹ ਦੋ ਸੁੰਦਰ, ਚੰਗੀ ਨਸਲ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਘੋੜੇ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੇ ਹਨ, ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਜੈ ਨਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੇ ਗਿਆਨੀ ਪਿਤਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹਾਥੀ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਛਤ੍ਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਛਤ੍ਰ, ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।' ਫਿਰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਮਹਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਰਤ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਫੌਜ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸੇ ਡੇਰੇ ਲਾ ਲਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਉਲਝਣ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਫੌਜ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ। ਭਰਤ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਉਹ ਫੌਜ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਧਾਨ ਕਰਕੇ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਭਰਤ, ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਵਲ ਪੈਦਲ ਹੀ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਜਦ ਫੌਜ ਆਪਣੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕ ਗਈ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਣਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਜੰਗਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਛੇਤੀ ਛਾਣ। ਗੁਹਾ, ਜੋ ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਥੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲੱਭੇ। ਮੈਂ ਆਪ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੁਜਾਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਛਾਣਾਂਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਲਵਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਵੇਖ ਲਵਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਕੂਨ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਰਾਜ ਲਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਚਰਨ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਨਾ ਰੱਖ ਲਵਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ, ਜੋ ਰਾਜ ਦਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ। ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤਾਂ ਧਨ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਚੰਨ ਵਰਗੇ, ਕਮਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੈਦੇਹੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਵੀ ਧਨਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੁਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਵੀ ਧਨ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ, ਕੁਬੇਰ ਵਾਂਗ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ, ਜਿਥੇ ਜਾਨਵਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਸਫਲਤਾ ਪਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਰਾਮ ਇੱਥੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਭਰਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਪੈਦਲ ਹੀ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।