ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਦੇ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਕੋਈ ਔਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਅਧਰਮ ਰਾਹੀਂ—even ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭੀ ਸੁਰਤਾਨੀ—ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ। ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਭਰਤ, ਤੂੰ ਜਾਂ ਸਤ੍ਰੁਘਨ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਆਇਆ ਹੈ—ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਸੁਣੇਗਾ ਕਿ ਮੈਂ, ਜਾਨਕੀ ਤੇ ਤੂੰ, ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਜਟਾ ਅਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਮੋਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਭਰਤ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਮਾਂ ਕੈਕਈ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਿਆਂ, ਸਖਤ ਤੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਨਾ ਸੋਚ ਵਿਚ ਵੀ। ਕਦੇ ਭਰਤ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਡਰ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਭਰਤ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਭਰਤ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਤੂੰ ਤਿੱਖੀਆਂ ਜਾਂ ਅਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਜੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮੈ ਹੀ ਆਖਾਂਗਾ। ਹੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ, ਜਾਂ ਭਰਾ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਰਗੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਜ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਆਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਖੁਦ ਆਖਾਂਗਾ: 'ਰਾਜ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।' ਪਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਦਿਲੋਂ ਆਖਾਂ ਵੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਖੇਗਾ, 'ਜੋ ਹੁਕਮ।' ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ ਧਰਮੀ ਭਰਾ ਕੋਲੋਂ ਲਾਜ਼ ਨਾਲ ਓਹਨਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿਮਟ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਆਪ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸ਼ਰਮੀਲੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਭਰਤ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਸ਼ਾਇਦ, ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਘਰ ਲੈ ਜਾਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਜਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇ।" "ਹੇ ਵੀਰ, ਉਹ ਦੋ ਸੋਹਣੇ, ਚੰਗੀ ਨਸਲ ਦੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਘੋੜੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਫੌਜ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਜਯ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੈ, ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ, ਮੈਂ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਛਤ੍ਰ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਰਗਾ ਛਤ੍ਰ, ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ—ਇਸ ਗੱਲ 'ਚ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਮੰਡਪ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਾ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਫੌਜ ਨੇ ਪੂਰੀ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚੋਟੀ ਤੇ ਡੇਰੇ ਲਾ ਲਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਗੜਬੜ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਇক্ষਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਫੌਜ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਪਾਸ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਅਤੇ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਤਕ ਫੈਲ ਗਈ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਣ ਛੱਡਕੇ, ਭਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫੌਜ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਉੱਤੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤੱਤਰਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਕੇ ਕਕੁਤ੍ਥਸ (ਰਾਮ) ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਫੌਜ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਵਿਹੜੀ ਹੋ ਗਈ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਖੋਜ। ਗੁਹਾ, ਤੀਰ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਇੱਥੇ ਕਕੁਤ੍ਥਸ ਨੂੰ ਲੱਭੇ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਪੂਰਾ ਜੰਗਲ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਰਾਮ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰ, ਜੋ ਰਾਜ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ, ਜੋ ਰਾਜ ਦਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜ-ਪਦ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦਾ ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ।" "ਸਉਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਧੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ ਦਾ ਚੰਨਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਕਮਲ-ਨੈਨਾ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਵੀ ਧੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਵੀ ਧੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਕੁਤ੍ਥਸ (ਰਾਮ) ਕੁਬੇਰ ਵਾਂਗ ਨੰਦਨ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਨਵਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਰਾਮ ਇੱਥੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।