ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਕਥਾ ਇਥੇ ਮੁਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ—ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਦ ਭਰਤ ਖੁਦ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਧਨੁਸ਼, ਤਲਵਾਰ ਜਾਂ ਢਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਭਰਤ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਦੋਸ਼ੀ ਰਾਜ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਕੰਮ ਆਵੇਗਾ? ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਦੌਲਤ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਧਰਮ, ਧਨ, ਸੁਖ ਤੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਹੈ। ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕਠ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਔਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਅਧਰਮ ਨਾਲ—even ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭੀ ਅਧਿਕਾਰੀ—ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਜੇਕਰ ਭਰਤ, ਤੂੰ ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾ ਹੋਵੋ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਜਾਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਯੋਧਿਆ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੈਂ, ਜਾਨਕੀ ਤੇ ਤੂੰ—ਤੀਨਵੇਂ ਜਟਾਵਾਂ ਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਦਾ ਦਿਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਹੋਸ਼ ਉਡ ਗਏ—ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਕੜਵੇ ਤੇ ਅਚੰਗੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ ਹੋਣਗੇ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਡੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਚੰਗਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਨਾ ਸੋਚ ਵਿਚ, ਨਾ ਕਰਮ ਵਿਚ। ਭਲਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਗਲਤ ਕੀਤਾ? ਫਿਰ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਡਰ ਹੈ? ਤੂੰ ਭਰਤ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਰੁੱਖਾ ਜਾਂ ਅਚੰਗਾ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲੀਂ; ਜੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਂ ਆਪ ਕਹਿ ਲਵਾਂਗਾ। ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ, ਜਾਂ ਭਰਾ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਰਾਜ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਦ ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਆਖਾਂਗਾ, 'ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।' ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਦਿਲੋਂ ਆਖਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਇਹੀ ਆਖੇਗਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਸਮਝਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੀ ਸਿਮਟ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ ਹਨ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਐਵੇਂ ਸੁਰਮੇ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਇਹ ਬਲਵਾਨ ਭਰਾ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਦੇ ਆਦੀ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦੀ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਣ ਆਉਣ।" "ਉਹ ਦੋ ਸੋਹਣੇ, ਉੱਤਮ ਨਸਲ ਦੇ ਤੇ ਮਨ ਭਾਉਂਦੇ ਘੋੜੇ—ਜੋ ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼ ਹਨ—ਸਮ੍ਹੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜੋ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਜਯਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਮੈਂ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦਿਵਯ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਸ਼ੰਕਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਾਲ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਭਰਤ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਕੋਈ ਗੜਬੜ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਫੌਜ ਨੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਡੇਰੇ ਲਾ ਲਏ। ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਹ ਫੌਜ—ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ—ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਹ ਫੌਜ, ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਭਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹੋਏ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਇਥੇ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਫੌਜ ਨੇ ਡੇਰੇ ਲਾ ਲਏ, ਭਰਤ, ਜੋ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਪੈਦਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਢੁਕਵੀਂ ਥਾਂ ਤੇ ਵਿਹਾ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਜੰਗਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਛਾਨ ਮਾਰ।" "ਗੁਹਾ, ਜੋ ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇਥੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ। ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲੱਭਾਂਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਰਾਮ, ਬਲਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਕੂਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ।