ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਉੱਤੇਜਨਾ ਅਤੇ ਰੋਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਬੇ ਹੋਏ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਹੋਈ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ ਵਿਚ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਦ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਛਿਦਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਜਾਨਵਰ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਜਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਜਦ ਮੈਂ ਭਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ, ਤਦ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।" ਇਥੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਅਤਿ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸੀ, ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ! ਇਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਜਾਂ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਭਰਤ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਆਪ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਜ ਨਿੰਦਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਜਹਿਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਐਸਾ ਰਾਜ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ! ਮੈਂ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਹੈ। ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪਦਵੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਭਰਤ, ਤੂੰ ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਘਰ ਦੀ ਲਾਜ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਆਯੋਧਿਆ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦ ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਜਾਨਕੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਜਟਾ-ਚੀਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਗੜ ਗਈਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ। ਭਰਤ ਨੇ ਕਈ ਕੜਵੇ ਤੇ ਅਪ੍ਰਿਅ ਵਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਪਿੱਛੋਂ, ਉਹ ਰਾਜ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਡੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਸੋਚ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਲਕਸ਼ਮਣ! ਭੂਤਕਾਲ ਵਿਚ ਭਰਤ ਨੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਅਨਿਆਇ ਕੀਤਾ? ਫਿਰ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਭਰਤ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਭਰਤ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਦੇ ਰੁੱਖਾ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਿਅ ਵਚਨ ਨਾ ਬੋਲੀਂ; ਜੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਂ ਆਪ ਕਹਿ ਲਵਾਂਗਾ। ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜਾਂ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ? ਜੇ ਰਾਜ ਲਈ ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਦ ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਆਪ ਕਹਿ ਦਿਆਂਗਾ ਕਿ ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚ ਕਹਿ ਦਿਆਂ, ਭਰਤ ਜਰੂਰ ਕਹੇਗਾ, "ਜੋ ਆਗਿਆ।" ਇੰਝ ਆਪਣੇ ਧਰਮੀ ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੁੰਘੜ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਲੱਜਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਲੱਜਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਭਰਤ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ। ਜਾਂ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਦੇ ਆਦੀ ਹਾਂ, ਜੰਗਲ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਜਾਂ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿਤਾ, ਰਘੁਨੰਦਨ, ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾ ਦੀ ਆਦੀ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਣ ਆਏ ਹੋਣ। ਹੇ ਵੀਰ, ਉਹ ਦੋ ਸੁੰਦਰ, ਉੱਤਮ ਨਸਲ ਦੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਘੋੜੇ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼ ਹਨ। ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜੋ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਜਯਾ ਨਾਮ ਦਾ, ਬਹੁਤ ਉਮਰਦਾਰ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਗਿਆਨੀ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਛਤ੍ਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਛਤ੍ਰ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਅਜੇਤ, ਮੰਡਪ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਭਰਤ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਕੋਈ ਗੜਬੜ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਫੌਜ ਨੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਡੇਰੇ ਲਾ ਲਏ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਹ ਫੌਜ, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਤੇ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਜੋਜਨ ਤਕ ਫੈਲ ਗਈ। ਭਰਤ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਸੀ, ਉਸ ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਉੱਤੇ ਉਹ ਫੌਜ ਰਘੁਕੁਲ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਨਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਥੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸੱਤਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਭਰਤ, ਪੈਦਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਕਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਵੱਲ ਵਧੇ। ਜਦ ਫੌਜ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕ ਗਈ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ, ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਜੰਗਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਛੇਤੀ ਖੰਗਾਲ।