ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਆਪਣੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਭਰੇ ਵਾਸ ਲਈ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਆ ਰਹੀ ਭਾਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵੀਰ! ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲਈਏ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹੋ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੀਏ। ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਇ kōvidāra ਝੰਡੇ ਵਾਲਾ ਸਾਡੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ। ਕੀ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਾਂ?" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਘਵ! ਜਿਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਞਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ, ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਹੜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਪ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਧਰਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਜੇ ਉਹ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ।" ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੀਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ ਵੇਖੇ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਵੱਲੋਂ ਉਜਾੜਿਆ ਦਰੱਖਤ। ਮੈਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਵੀ, ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਬੇਇੱਜਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜ 'ਤੇ ਛੱਡਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜਾ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੁਕੀਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੀਦ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਉਹ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੀਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤੀਰ ਜਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਦਾ ਕਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੋਮਲ ਬੋਲ ਕਹੇ, "ਲਕਸ਼ਮਣ! ਇੱਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਜਾਂ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਜਦ ਭਾਰਤ ਖੁਦ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਜੇ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂ, ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਉਸ ਰਾਜ ਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਦਾਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ? ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਹਿਰੀਲਾ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਹ ਧਨ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ ਜੋ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਨਾਸ ਤੋਂ ਮਿਲੇ।" "ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ! ਮੈਂ ਧਰਮ, ਧਨ, ਸੁਖ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਧਰਤੀ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਮੈਂ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਭਰਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤਰ! ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਵੇ।" "ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਘਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਯੋਧਿਆ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਜਟਾ ਤੇ ਛਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" "ਕੈਕੇਈ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜ ਦੇਣ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਡੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਸੋਚ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਦੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" "ਤੂੰ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਕਦੇ ਰੁੱਖਾ ਜਾਂ ਅਸਭਿਆਣ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲੀਂ; ਜੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਕਹਾਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜਾਂ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਦ ਭਾਰਤ ਆਵੇ, ਮੈਂ ਆਪ ਕਹਾਂਗਾ, 'ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।' ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਦਿਲੋਂ ਕਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਰੂਰ ਕਹੇਗਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ।'" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਜਿਹਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਵੀ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਬਲਵਾਨ, ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਸ਼ਾਇਦ, ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਲਈ ਢੁੱਕਵੀਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਜਾਂ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ, ਰਾਘਵ, ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਣ।" "ਉਹ ਦੋ ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਚੰਗੀ ਨਸਲ ਦੇ ਤੇ ਮਨ ਭਾਉਣੇ ਘੋੜੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੇ ਵੀਰ! ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੌੜੂ ਘੋੜੇ ਹਨ। ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜੋ ਮਹਾਨ-ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਜਯਾ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਗਿਆਨੀ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਛਤਰੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ; ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾ, ਸੰਦੇਹ, ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਗਦੀ ਰਹੀ, ਜਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਮਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਵ ਜਗਾ ਦਿੱਤੇ।