ਰਾਮਚਰਿਤ ਦੀ ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜੀਵਨ-ਗਾਥਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ। ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਰੱਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਵਾਲੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਸੁਣਾਈ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ। ਪਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਲਾਉਣ ਲਈ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਡੂੰਡੁਭੀ ਨਾਮਕ ਮਹਾਂਬਲੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਹੰਸ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਅੰਗੂਠੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਦਸ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸੱਤ ਸਾਲ ਵ੍ਰਿੱਖ, ਇਕ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਸੁਗਰੀਵ ਰਾਮ ਜੀ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਦਾ ਸੀ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦਹਾੜਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵਾਲ਼ੀ, ਤਾਰਾ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਥੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਪੁਰਤਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਗਿੱਧ ਸੰਪਾਤੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਲੂਣ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਲੰਘ ਗਏ। ਉਥੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਾਜ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਤ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿੱਤਾ, ਸਭ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪੰਜ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ, ਸੱਤ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ ਨਾਮਕ ਬਲਵਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫੜੇ ਗਏ। ਪਰ, ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣਾ ਸਹਿ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਲੀਲਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰਾ ਸੜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ਖ਼ਬਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ, "ਸੀਤਾ ਜੀ ਮਿਲ ਗਈ ਹਨ।" ਫਿਰ, ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵਿਅਕੁਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ, ਨਲ ਨੂੰ ਪُل ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਉਸ ਪُل ਰਾਹੀਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਥੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਲਾਜ ਆ ਗਈ। ਫਿਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। ਸੀਤਾ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਸੱਚੀ ਰਹੀਆਂ। ਅੱਗ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਸੀਤਾ ਜੀ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ, ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ 'ਤੇ ਆਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਭਰਦਵਾਜ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸਤਯਵਾਨ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਭਰਤ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਫਿਰ, ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਮੁੜ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿੱਚ ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਲੋਕ ਖੁਸ਼, ਪ੍ਰਸੰਨ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਧਨ-ਧਾਨ, ਨਿਰੋਗ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣੀ ਪਈ, ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਰਹੀਆਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਧਵਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਜਾਂ ਜ਼ੁਕਾਮ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਭੁੱਖ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਲੋਕ ਸਤਯੁਗ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਕੀਤੇ, ਬਹੁਤ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਲੱਖਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅਣਗਿਣਤ ਧਨ ਦਿੱਤਾ। ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਰਾਜ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬਾਂ 'ਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਦਸ ਸੌ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ, ਪੁੰਨ ਦਾਇਕ ਕਥਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ—ਜੋ ਕੋਈ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।