ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਦਰੱਖਤ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਮਰਦ ਆਪਣੇ ਮਨਮਤਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ; ਹੋਰ, ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਵੀਰ, ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਲਵਾਂ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਥੇ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਈਏ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੋਵਿਦਾਰਾ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲਾ ਸਾਡੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਕੀ ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਸੀਤਾ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਜਿਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਦੀਵੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਞੇ ਹੋ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਭਰਤ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਮਾਰਨਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਧਰਮ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਭਰਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਧਰਮ ਕਰ ਕੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਨਾ ਗਹਿਰੀ ਹੋ ਗਈ: “ਅੱਜ, ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ ਵੇਖੇ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟਿਆ ਦਰੱਖਤ। ਮੈਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਅੱਜ, ਹੇ ਸਤਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਰੋਕੇ ਹੋਏ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਦੀ ਫੌਜ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੇ ਘਾਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗ। ਅੱਜ, ਮੈਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦ ਕੇ। ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ। ਇਸ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਦਾ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨਹੀਂ; ਭਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਨਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ, ਪਹਿਲੀ ਮਹਾਕਾਵਿ, ਵਾਲ਼ਮੀਕਿ ਜੀ ਨੇ ਲਿਖੀ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ—ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ—ਦੇ ਭੜਕੇ ਹੋਏ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਭਰਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੈ, ਆਇਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਜਾਂ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ? ਜੇ ਭਰਤ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੋਸ਼ੀ ਰਾਜ ਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ? ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਮਿੱਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਜੋ ਧਨ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਧਰਮ, ਧਨ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇਹ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਹ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ। ਜੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਖ ਭਰਤ, ਤੂੰ ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਆਵੇ, ਹੇ ਸਤਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਸੁਖ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਭਰਤ, ਜੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਯੋਧਿਆ ਆਇਆ ਹੈ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ।” ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੰਞਾ ਹੋਇਆ, ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ—ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਗਈਆਂ, ਭਰਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ, ਸਖਤ ਅਤੇ ਅਸੁਖਦ ਵਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਆਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਚਾਹੇ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਭਰਤ ਨੇ ਕਦੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਅਤਿਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਪਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਅੱਜ ਕਿਸ ਡਰ ਤੋਂ ਤੂੰ ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?” ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਭਰਤ ਨਾਲ ਸਖਤ ਜਾਂ ਅਸੁਖਦ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣੇ; ਜੇ ਭਰਤ ਨਾਲ ਕੁਝ ਅਸੁਖਦ ਕਹਿਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਭਰਾ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਹੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜ ਲਈ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਂ ਆਖਾਂਗਾ: 'ਰਾਜ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।' ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਆਖਾਂ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, 'ਰਾਜ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ,' ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਖੇਗਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ।'” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਧਰਮਵਾਨ ਭਰਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੰਕੋਚਤ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਲਜਜਿਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ, ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਦੇ ਆਦੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦੀ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਲੈ ਜਾਵੇ।” ਇਸ ਸਮੇਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਵੀਰ, ਉਹ ਦੋ ਵਧੀਆ, ਸੁੰਦਰ, ਚੰਗੀ ਨਸਲ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਜਯ ਹੈ, ਜੋ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਯੋਧਿਆ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਅਤੇ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝੇ, ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਅਤੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੀਤਾ।