ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਭਾਰਤ, ਜੋ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਅਬਸ਼੍ਯ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, "ਵੇਖੋ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਰੱਖਤ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਥ 'ਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲ ਰਹੇ ਹਨ; ਹੋਰ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ।" ਉਹ ਆਗ੍ਰਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਆਓ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈ ਲਈਏ, ਹੇ ਵੀਰ; ਜਾਂ ਫਿਰ, ਇਥੇ ਹੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹੋ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੀਏ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੋਵਿਦਾਰ-ਝੰਡਾ ਵਾਲਾ ਸਾਡੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਕੀ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਭੋਗਿਆ ਹੈ? ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਦੀਵੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਪ੍ਰਾਧ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪ੍ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਛੱਡਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ।" "ਅੱਜ ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ ਵੇਖੇ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਦਰੱਖਤ ਹਾਥੀ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਉਜੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਕੈਕੇਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਅੱਜ, ਹੇ ਸਤਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਰੋਕੇ ਹੋਏ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਫੌਜ 'ਤੇ ਛੱਡਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ 'ਚ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਅੱਜ, ਮੈਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੀਦ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੀਦੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ।" "ਮੈਂ ਇਸ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਜਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਦਾ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।" ਇਥੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਭੜਕ ਰਹੀ ਉੱਤਜਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, "ਇੱਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਜਾਂ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਦ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੈ, ਖੁਦ ਆਇਆ ਹੈ?" "ਭਾਰਤ, ਜੋ ਸਚਾਈ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਦ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ?" "ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਜੋ ਧਨ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਿਆ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।" "ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਧਰਮ, ਧਨ, ਸੁਖ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜ ਤੇਰੀ ਖਾਤਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋਣ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਧਰਤੀ, ਹੇ ਮ੍ਰਿਦੁ ਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਸੁਖ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਵੇ, ਹੇ ਸਤਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਸੁਖ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਵੇ।" "ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਰਤਵ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕਰੀਬ ਹੈ।" "ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਮੈਂ ਨਿਕਾਲਾ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਟਾ ਤੇ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼—" "ਭਾਰਤ, ਜਿਸਦਾ ਦਿਲ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁਖ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।" "ਕਠੋਰ ਤੇ ਅਸਹੀਣ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਕੈਕੇਈ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤ ਮਹਾਨ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਮਾਂ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਦੇ ਕੋਈ ਅਸਹੀਣ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਨਾ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵੀ।" "ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਦੇ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਅਪ੍ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਅੱਜ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡਰ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਸ਼ਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?" "ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਦੇ ਕਠੋਰ ਜਾਂ ਅਸਹੀਣ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲ; ਜੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਸਹੀਣ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ।" "ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਕਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਭਰਾ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਧ ਪਿਆਰਾ ਹੈ?" "ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜ ਲਈ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ, ਜਦ ਭਾਰਤ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਾਂਗਾ: 'ਰਾਜ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।'" "ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਆਖਾਂ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, 'ਰਾਜ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ,' ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਖੇਗਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ।'" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਧਰਮੀ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ: 'ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਦਸ਼ਰਥ ਖੁਦ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ ਹਨ।'" "ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਲੱਜਿਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਆਖਦਾ ਹੈ: 'ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹ ਵਾਲਾ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ।'" "ਸ਼ਾਇਦ, ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਦੇ ਆਦੀ ਹਾਂ, ਜੰਗਲ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਘਰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਜਾਂ, ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ, ਰਾਘਵ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਤਿ ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦੀ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਵੇ।" "ਉਹ ਦੋ ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਚੰਗੀ ਨਸਲ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਮੋਹਕ ਘੋੜੀਆਂ, ਹੇ ਵੀਰ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ, ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਉੱਤਜਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਪੂਰਨ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੰਵਾਦ ਹੋਇਆ।