ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ, ਨਿਗਾਹ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਲੈਸ ਹੈ। ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਹ ਫੌਜ ਵੇਖੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ ਹਨ, ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਅਗਨਿ ਬੁਝਾ ਦੇ, ਮਾਨਯੋਗ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦੇ। ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਚੜਾ ਲੈ, ਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਤੇ ਕਵਚ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈ।" ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖ—ਇਹ ਫੌਜ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ?" ਰਾਮ ਦੇ ਸਵਾਲ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤ ਭਰਤ, ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਦੇਖ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਦਰਖ਼ਤ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰਾ ਦਰਖ਼ਤ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।" "ਚਲਾਕ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ; ਹੋਰ, ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਆਉ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲਈਏ, ਨਾਇਕ; ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹੋ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਈਏ।" "ਸਭਾਂਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਕੋਵਿਦਾਰਾ ਝੰਡਾ ਵਾਲਾ ਸਾਡੇ ਵਸ ਆ ਜਾਵੇ।" "ਕੀ ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਮੈਂ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ-ਸਹੀ ਹੋਇਆ?" "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਸਦੀਵੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਵੈਰੀ ਭਰਤ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ; ਮੇਰੇ ਲਈ, ਇਹ ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।" "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਪਿਛਲੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ।" "ਭਰਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਧਰਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਛੱਡਿਆ, ਹੇ ਰਾਘਵ—ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ।" "ਅੱਜ, ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਵੇਖੇ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਵੱਲੋਂ ਟੁੱਟਿਆ ਦਰਖ਼ਤ।" "ਮੈਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਵੀ, ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਗੰਦਗੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਅੱਜ, ਹੇ ਆਦਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਵੈਰੀ ਫੌਜ 'ਤੇ ਛੱਡਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੇ ਘਾਸ 'ਤੇ ਅੱਗ ਛੱਡੀ ਜਾਵੇ।" "ਅੱਜ, ਮੈਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦ ਕੇ।" "ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵਣ।" "ਮੈਂ ਇਸ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨਹੀਂ; ਭਰਤ ਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਛਿਆਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਇਣ, ਪਹਿਲੀ ਮਹਾਕਾਵਿ, ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਚੀ। ਪਰ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਇੱਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ, ਜਾਂ ਤਲਵਾਰ-ਢਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਭਰਤ, ਵੱਡਾ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਤੇ ਗਿਆਨੀ, ਖੁਦ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਭਰਤ, ਜੋ ਸੱਚ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਸ ਰਾਜ ਨਾਲ ਜੋ ਦਾਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇ?" "ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦੌਲਤ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ।" "ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਧਰਮ, ਧਨ, ਸੁਖ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਧਰਤੀ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਿਕ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਸੁਖ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇ, ਭਰਤ, ਤੂੰ ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਆਦਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਸੁਖ ਅੱਗ ਨਾਲ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇ।" "ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਭਰਤ, ਜੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਯੋਧਿਆ ਆਇਆ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ।" "ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਨਿਕਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਟਾ ਤੇ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਾਨਕੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ—" "ਭਰਤ, ਜਿਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਅਰਾਮ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਇਆ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ।" "ਕੈਕੇਈ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਅਸੁਖਦਾਈ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਭਰਤ, ਉੱਚਾ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਇਹ ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ ਸਾਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਸੋਚ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।" "ਭਰਤ ਨੇ ਕਦੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਅੱਜ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡਰ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਭਰਤ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਰਿਹਾ?" "ਭਰਤ ਨਾਲ ਕਦੇ ਕਠੋਰ ਜਾਂ ਅਸੁਖਦਾਈ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲ; ਜੇ ਭਰਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਸੁਖਦਾਈ ਗੱਲ ਹੋਣੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਰਾਂ।" "ਕਿਸੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤ ਕਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਭਰਾ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਹੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਹੈ?" "ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜ ਲਈ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਖਾਂਗਾ: 'ਰਾਜ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।'" "ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਆਖਾਂ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, 'ਰਾਜ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ,' ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਖੇਗਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ।'" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਧਰਮਕ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਸਲਾਹ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਲੱਜਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।