ਇਕ ਦਿਨ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰ।" ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪਹਾੜ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜਲਦੀ ਸਾਰੀ ਹਕੀਕਤ ਪਤਾ ਕਰੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੁਰੰਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੇਖੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਫੌਜ ਰਥਾਂ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਵਾਹ ਰਾਮ! ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਦੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦੇ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰ ਅਤੇ ਤੀਰ-ਕਵਚ ਪਹਿਨ ਲੈ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ‘ਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ—ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਫੌਜ ਕਿਸ ਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ?" ਰਾਮ ਦੇ ਸਵਾਲ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ, ਜਿਸਨੇ ਰਾਜਯ ਭੋਗਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੇਖ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਰਥ 'ਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਸਵਾਰ ਲੋਕ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਹਾਥੀਆਂ ‘ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਵਾਰ ਹਨ।" "ਆਉ, ਅਸੀਂ ਧਨੁਸ਼-ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈ ਲਈਏ, ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਈਏ। ਸੰਭਵ ਹੈ, ਕੋਵਿਦਾਰ ਝੰਡਾ ਵਾਲਾ ਸਾਡੀ ਪਕੜ ‘ਚ ਆ ਜਾਵੇ। ਕੀ ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਰਾਘਵ, ਜਿਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਭਰਤ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਰਾਘਵ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਭਰਤ, ਜਿਸਨੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਅਧਰਮ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ। ਅੱਜ ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਜੰਗ ‘ਚ ਮਰਦਾ ਵੇਖੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦੇਵੇ।" "ਮੈਂ ਕੈਕੇਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਅੱਜ, ਸਤਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਰੋਕੇ ਹੋਏ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਫੌਜ ‘ਤੇ, ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ ‘ਚ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਛੇਦ ਕੇ। ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ।" "ਇਸ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ‘ਚ, ਮੈਂ ਧਨੁਸ਼-ਤੀਰ ਦਾ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨਹੀਂ, ਭਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਛਿਆਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਪਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਦੋਂ ਭਰਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਧਨੁਧਾਰੀ ਅਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੈ, ਖੁਦ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਜਾਂ ਤਲਵਾਰ-ਢਾਲ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?" "ਜੇ ਭਰਤ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਚ ਦਾ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਰਾਜ ਲੈ ਲਿਆ, ਤਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਜਿਹੇ ਰਾਜ ਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ? ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਮਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਧਰਮ, ਧਨ, ਸੁਖ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਿਲਣੀ ਔਖੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ। ਜੇ ਕੋਈ ਸੁਖ ਮੈਨੂੰ ਭਰਤ, ਤੈਨੂੰ ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਿਲੇ, ਸਤਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਖ ਅੱਗ ਨਾਲ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇ।" "ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਯੋਧਿਆ ਤੋਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਰਤਵ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਟਾਓਂ ਅਤੇ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਤਦ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਗਮ ਨਾਲ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਭਰਤ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" "ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਕੜੀਆਂ ਤੇ ਅਸੁਖਦਾਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਮਾਂ ਭਰਤ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਨਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।" "ਕਦੇ ਭਰਤ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਅੱਜ ਕਿਹੜਾ ਡਰ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਭਰਤ ਤੋਂ ਸ਼ੱਕ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ?" "ਤੂੰ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕੜੀਆਂ ਜਾਂ ਅਸੁਖਦਾਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ; ਜੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਸੁਖਦਾਈ ਕਹਿਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਂ ਕਹਾਂ।" "ਕਦੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮੁਸੀਬਤ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੇ, ਜਾਂ ਭਰਾ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ, ਸੁਮਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਨੂੰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ।