ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਦੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਠਾਧਾਰੀ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਮੱਝਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਪਤਾ ਕਰ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਮਾਮਲਾ ਹੈ। ਇਹ over ਪਹਾੜ ਤਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਪਤਾ ਕਰ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਸ਼ਾਲਾ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੇਖੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ। ਉਹ ਫੌਜ ਰਥਾਂ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ, ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਦੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦੇ। ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਣ, ਤੀਰ ਤੇ ਕਵਚ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈ।" ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖ—ਇਹ ਫੌਜ ਕਿਸ ਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ?" ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਤਪਦੇ ਹੋਏ, ਸੈਨਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਕਈ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ, ਜੋ ਹੁਣ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਖ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਵਾਰ ਹਨ।" "ਆਓ, ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੱਲੀਏ ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਲੜੀਏ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੋਵਿਦਾਰ ਝੰਡੇ ਵਾਲਾ ਸਾਡੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ। ਕੀ ਮੈਂ ਉਸ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਭਰਤ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਮਰਨਯੋਗ ਹੈ।" "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਭਰਤ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਭਰਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਧਰਮ ਕੀਤਾ, ਮਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ। ਅੱਜ, ਕੇਕਈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਕੇਕਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਮਹਾਂ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਅੱਜ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਰੋਕੇ ਹੋਏ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਉਪਮਾਨ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ, ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਦਿਆਂਗਾ, ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ। ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘਸੀਟਣ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕਿਸੇ ਤੀਰ ਜਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਰਿਨ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ; ਭਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਉਗਰ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਰਮ ਬੋਲ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਇੱਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਜਾਂ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਜਦ ਭਰਤ ਆਪ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ, ਆਇਆ ਹੈ? ਜੇ ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੋਸ਼ੀ ਰਾਜ ਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ?" "ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਜੋ ਧਨ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਮ੍ਰਿਦੁਭਾਸ਼ੀ, ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ-ਘੇਰੀ ਧਰਤੀ ਮਿਲਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਔਖਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਭਰਤ, ਤੂੰ ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਵੇ।" "ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਰਤ, ਜੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਘਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਆਯੋਧਿਆ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦ ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ, ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਜਟਾ ਤੇ ਛਾਲਾ ਪਾ ਕੇ ਵਨਵਾਸ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਭਰਤ, ਜਿਸਦਾ ਦਿਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਡੋਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" "ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਕੇਕਈ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਰਕਸ਼ ਬੋਲ ਕਹੇ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਤੇ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਨਾ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵੀ।" "ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਨੇ ਕਦੇ ਤੇਰਾ ਕੀ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਅੱਜ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਡਰ ਤੈਨੂੰ ਭਰਤ ਤੋਂ ਹੈ? ਤੂੰ ਭਰਤ ਨਾਲ ਕਦੇ ਕਰਕਸ਼ ਜਾਂ ਅਚੰਗੇ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲੀਂ; ਜੇ ਕੁਝ ਅਚੰਗਾ ਕਹਿਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਂ ਆਪ ਕਹਿ ਲਵਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਤਾਇਆ।