ਇਕ ਦਿਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਵੇਖੋ! ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਡਰਾਉਣੀ, ਗੂੰਜਦਾਰ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਧੁਨ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਇੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਾਥੀ ਜਾਂ ਮੱਝਾਂ ਵੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਮੰਤਰੀ ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹੋਵੇ। ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ। ਇਹ over ਪਹਾੜ ਤਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਪਤਾ ਲਾ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਹੈ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੁਰੰਤ ਉੱਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਹ ਫੌਜ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਰਾਜਨ, ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਦੇਵੋ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਭੇਜੋ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਤਿਆਰ ਕਰੋ ਤੇ ਬਕਸਾ ਵੀ ਪਹਿਨ ਲਵੋ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ—ਇਹ ਫੌਜ ਕਿਸਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ?" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉਠਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਭਰਤ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੇਖੋ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਦਰੱਖਤ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆੜ ਲੈ ਲਈਏ, ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਰਹੀਏ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਵਿਦਾਰ ਝੰਡੇ ਵਾਲਾ ਸਾਡੀ ਪਕੜ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇ। ਕੀ ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ, ਮੈਂ ਤੇ ਸੀਤਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਰਾਘਵ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਭਰਤ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਮਾਰਨਯੋਗ ਹੈ।" "ਰਾਘਵ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਅਪਵਾਦ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਭਰਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੀਂ। ਅੱਜ ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਰਦਾ ਵੇਖੇ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦਰੱਖਤ ਹਾਥੀ ਵੱਲੋਂ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਰਾਜਨ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਬੇਇੱਜਤੀ ਵੈਰੀ ਦੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਾਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੇ ਘਾਹ ਵਿਚ ਅੱਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਦੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੀਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਭੇਦ ਕੇ। ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਣਗੇ, ਉਠਾ ਲੈ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾ-ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣਾਂ ਦਾ ਕਿਰਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ; ਭਰਤ ਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਿਸਚਿੰਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਨਵੇਂ ਸৰ্গ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਭੜਕਦੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਖੁਦ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ, ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਜਾਂ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ? ਜੇ ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਰਾਜ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ, ਜੋ ਦਾਗੀ ਹੋਵੇ? ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਧਰਮ, ਧਨ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਦੇ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।" "ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਭਰਤ, ਤੂੰ ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸੁਖ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਖ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਜਾਵੇ। ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ, ਜੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੁਲ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੈਂ, ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਛਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤਦ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਲਝ ਗਈਆਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਭਰਤ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।" "ਉਸ ਨੇ, ਕੈਕੇਈ ਮਾਂ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਅਸੁਖਾਵਾਂ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਤੇ ਹੁਣ ਰਾਜ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਪਰੀਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਨਾ ਸੋਚ ਵਿਚ, ਨਾ ਕਰਮ ਵਿਚ। ਕਦੇ ਭਰਤ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਡਰ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਭਰਤ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਿਆਰ, ਧੀਰਜ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਜੋਤ ਜਗਾਈ, ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ।