ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਰਘੁਕੁਲ ਦਾ ਵਧਾਉ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਨਦੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੁੰਦਰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵਿੱਚ ਖੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਅੰਜਨ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਵਿਖਾ ਚੁੱਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਾਸ ਦੇਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਆਦ ਹੈ, ਇਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਉਹ ਉਥੇ ਬੈਠੇ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆ ਰਹੀ ਫੌਜ ਦੀ ਧੂੰਹ ਅਤੇ ਸ਼ੋਰ ਆਸਮਾਨ ਤੱਕ ਚੁੱਕ ਗਈ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਡਰ ਕੇ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਆਪਣੇ ਅਗਵਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਭੱਜਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁੰਜਦਾ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੋਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਵੇਖੋ! ਕਿੰਨਾ ਭਿਆਨਕ, ਗੂੰਜਦਾ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਸ਼ੋਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਸ਼ਾਇਦ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਜਾਂ ਮਹਿਸਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸਿੰਘਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਪਤਾ ਲਾ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਤਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦਿਆ ਸ਼ਾਲ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਵੇਖੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਦੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦੇ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਤੀਰ ਤੇ ਕਵਚ ਵੀ ਪਾ ਲੈ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਸੋਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ—ਇਹ ਫੌਜ ਕਿਸ ਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ?" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਾਜ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਵੱਡਾ ਸੁੰਦਰ ਦਰਖ਼ਤ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਰਥ ਉੱਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਲੋਕ ਜਿੱਥੇ ਮਰਜ਼ੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵਾਰ ਹਨ। ਚਲ, ਅਸੀਂ ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੀਏ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲਵਾਂ ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਖੜੇ ਰਹੀਏ, ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ।" "ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਵਿਦਾਰ ਝੰਡਾ ਵਾਲਾ ਸਾਡੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ। ਕੀ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ?" "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਹੈ।" "ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।" "ਭਾਰਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਦ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ।" "ਅੱਜ ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ ਵੇਖੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਵੱਲੋਂ ਟੁੱਟਿਆ ਦਰਖ਼ਤ।" "ਮੈਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਵੀ, ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਰੋਕੀ ਹੋਈ ਰੋਸ਼ ਅਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵੈਰੀ ਦੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੇ ਘਾਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਇਹ ਜੰਗਲ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜਾ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜ ਦਿਆਂਗਾ।" "ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਉਹ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜੇ ਜਾਣਗੇ, ਘਸੀਟ ਲੈ ਜਾਣ।" "ਇਸ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੀਰਾਂ ਜਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਦਾ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ; ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਐੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭੜਕ ਰਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਇੱਥੇ ਨਾ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਦੀ, ਜਦ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਆਪ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਐਸੇ ਦਾਗੀ ਰਾਜ ਨਾਲ?" "ਜੋ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਧਨ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।" "ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਧਰਤੀ, ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਪ੍ਰਾ-ਭਰਾ ਦੀ ਇਕੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰ ਸੰਵਾਦ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਾਮ ਨੇ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿਖਾਈ।