ਰਾਮ ਜੀ, ਸਿਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮਧੁ, ਕੁੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਨ ਆਯੋਧਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨ ਰਾਜ ਦੀ; ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਸਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਮਧੁਰ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਹਾਥੀ, ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਦੀ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਨਦੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਅੰਜਨ ਵਾਂਗ ਰੋਸ਼ਨ ਸੀ। ਇਸ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਪਚਾਨਵੇਂ ਸਰਗਾ ਇਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ ਅਤੇ ਸਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਾਸ ਦੇ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਸਾਫ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਆਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਭਰਤ ਦੀ ਆਉਂਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਧੂੜ ਅਤੇ ਸ਼ੋਰ ਆਸਮਾਨ ਤੱਕ ਵਧ ਗਈ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਆਪਣੇ ਅਗਵਾਈਆਂ ਸਮੇਤ, ਇਸ ਵੱਡੇ ਸ਼ੋਰ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਹੜਬੜੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ, ਜੋ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵੇਖੋ! ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ, ਗੂੜ੍ਹਾ, ਗੜਗੜਾ, ਤੇਜ਼ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਾਥੀ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭੈਸਾਂ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਜਾਨਵਰ ਅਚਾਨਕ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ ਹਨ।" "ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਮੰਤਰੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹੋਵੇ; ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਪਤਾ ਕਰੋ।" "ਇਹ ਪਹਾੜ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸਚ ਪਤਾ ਕਰੋ।" ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਲ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਰੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਵੇਖੀ। ਇਹ ਫੌਜ, ਚਾਰੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ: "ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਦੋ, ਸਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜੋ; ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਤੀਰ ਅਤੇ ਕਵਚ ਵੀ।" ਤਦ, ਰਾਮ ਜੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੋ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਲਗਦਾ, ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਫੌਜ ਹੈ?" ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ, ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਵੇਖੋ, ਉਹ ਵੱਡਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਰੀ ਉੱਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਰੁੱਖ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਮਨਮਰਜੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।" "ਹਮ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਆਸ਼ਰਾ ਲੈ ਲਈਏ, ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਤਿਆਰ ਰਹੀਏ।" "ਸ਼ਾਇਦ, ਕੋਵਿਦਾਰ ਝੰਡਾ ਵਾਲਾ ਸਾਡੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ।" "ਕੀ ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ, ਸਿਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ?" "ਰਾਘਵ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਦੀਵੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਗਏ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਨ ਭਰਤ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ, ਉਹ ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।" "ਮੈਂ, ਰਾਘਵ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਪ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ।" "ਭਰਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਛੱਡਿਆ, ਰਾਘਵ—ਜਦ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ।" "ਅੱਜ, ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇਗੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟਿਆ ਰੁੱਖ।" "ਮੈਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਵੀ, ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਅੱਜ, ਸਤਿਕਾਰ ਦਾਤਾ, ਮੈਂ ਇਹ ਰੋਕੀ ਹੋਈ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ, ਦੁਸ਼ਮਨ ਦੀ ਫੌਜ 'ਤੇ, ਸੁੱਕੇ ਘਾਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਅੱਜ, ਮੈਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਰਕਤ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ।" "ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਣ।" "ਮੈਂ ਇਸ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਜਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਦਾ ਰਿਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਭਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।" ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਛਿਆਨਵੇਂ ਸਰਗਾ ਇਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਪਰ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇੱਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਜਾਂ ਤਲਵਾਰ-ਢਾਲ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਜਦ ਭਰਤ ਆਪ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੈ, ਆਇਆ ਹੈ?" "ਭਰਤ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ?" "ਜੋ ਧਨ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਮਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਹਿਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।