ਚੌੜੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਢਿੱਡੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਉਚੇ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।” ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਥਰਥਰਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਆਪਣੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਫੁੱਲ ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖੋ: ਕਦੇ ਉਹ ਮਣੀ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਉਸਦੇ ਕੰਢੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਹ ਸੰਪੂਰਨ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਜਾਨਵਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤੈਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਰਥਾਂਗ-ਉਚਾਰਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਤੇ ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” “ਆਓ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਪ, ਸਯਮ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੀਤੇ, ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਵਾਂਗ ਜਾ, ਤੇ ਕਵਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬਾ ਦੇ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ।” “ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਸਰਯੂ ਸਮਝ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਵੈਦੇਹੀ, ਮੇਰੀ ਸਹਾਇਕ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।” “ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਵਕਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਧ, ਕੰਦ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ, ਅੱਜ ਨਾ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਰਾਜ ਦੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਦਰਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਹਾਥੀਆਂ, ਸਿੰਘਾਂ, ਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਬਾਰੇ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਚਾਨਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਸ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਆਦिष्ट ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।” ਉਹ ਉਥੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਕਿ ਭਰਤ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਧੂੜ ਤੇ ਸ਼ੋਰ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਵਕਤ, ਵੱਡੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਤੇ ਸ਼ੋਰ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਆਪਣੇ ਮੁਖੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਉਠਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜਦੇ ਤੇ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵੇਖ! ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ, ਗੂੜ੍ਹਾ, ਗੂੰਜਦਾ ਤੇ ਭਾਰੀ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।” “ਚਾਹੇ ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੈਸਾਂ, ਜੋ ਸਿੰਘਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਗਏ ਹਨ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਚਾਨਕ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਰਾਜ-ਮੰਤਰੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹੈ; ਹੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਪਤਾ ਲਾ।” “ਇਹ ਪਹਾੜ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਇਸ ਸਬ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਜਾਣ।” ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਜਲਦੀਂ ਇੱਕ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸਾਲ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, “ਹੇ ਰਾਮ, ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਦੇ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜ; ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾ ਲੈ, ਤੇ ਤੀਰ ਤੇ ਬਕਤਰ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈ।” ਤਦ ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ—ਇਹ ਫੌਜ ਕਿਸ ਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ‘ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪਦਾ, ਆਮੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਜ਼ਰੂਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ, ਸਾਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।” “ਵੇਖ, ਉਹ ਵੱਡਾ, ਸੋਹਣਾ ਦਰਖ਼ਤ ਖੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦਰਖ਼ਤ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ; ਹੋਰ, ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।” “ਆਓ, ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲਵਾਂ, ਹੇ ਵੀਰ; ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹੋ ਕੇ, ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। ਸ਼ਾਇਦ, ਕੋਵਿਦਾਰ ਝੰਡਾ ਵਾਲਾ ਸਾਡੀ ਪਕੜ ‘ਚ ਆ ਜਾਵੇ।” “ਕੀ ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਮੈਂ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ ਹੈ?” “ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਸਦੀਵੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਭਰਤ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ, ਉਹ ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਕੋਈ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ; ਕਿਉਂਕਿ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗਲਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਛੱਡਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।” “ਭਰਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗਲਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਛੱਡਿਆ, ਹੇ ਰਾਘਵ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ।” “ਅੱਜ, ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਵੱਲੋਂ ਝਾੜੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਪਹਾੜ ਤੇ ਬੈਠੇ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਤੇ ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਭਰਤ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਉਲਝਣ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਭਰੀ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ।